Kwasy tłuszczowe omega-6 o charakterze kwasowym i redukcja masy ciała

Kwasy tłuszczowe omega-6 należą do rodziny wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Ich cząsteczka składa się z łańcucha węglowego z grupą karboksylową (-COOH) na jednym końcu i grupą metylową (-CH3) na drugim. Pierwsze podwójne wiązanie znajduje się przy szóstym atomie węgla, licząc od końca metylowego (stąd nazwa omega-6). Głównym przedstawicielem tej grupy jest kwas linolowy (LA), który w organizmie może ulegać konwersji do kwasu gamma-linolenowego (GLA) oraz arachidonowego (AA).

Źródłami omega-6 są m.in. olej z kukurydzy, olej z nasion soi, olej słonecznikowy, żółtko jaj, nasiona słonecznika, pestki dyni, orzechy i inne. Poniżej przedstawiono zawartość kwasu arachidonowego oraz kwasu linolowego w wybranych produktach spożywczych, w oparciu o dane z baz danych USDA na temat składu żywności. Tabela 1. Zawartość kwasu linolowego (LA) w wybranych produktach spożywczych Źródło: USDA Food Composition Databases Tabela 2. Zawartość kwasu arachidonowego (AA) w wybranych produktach spożywczych Źródło: USDA Food Composition Databases.

Kwasy tłuszczowe omega-6 są wielonienasyconymi kwasami tłuszczowymi, które odgrywają niezbędną rolę w budowie i funkcjonalności błon komórkowych organizmu. Te kwasy mają wpływ na przepuszczalność błon, transport jonów, wiązanie jonów wapnia oraz stężenie prostaglandyn. Odpowiednie nasycenie błon kwasami tłuszczowymi omega-6 pozwala na zwiększenie ich płynności, co gwarantuje poprawne funkcjonowanie komórek, w tym serca i układu nerwowego. Co więcej, kwasy tłuszczowe omega-6 są niezbędnymi budulcami błon komórkowych układu nerwowego, co ma kluczowe znaczenie dla poprawnego rozwoju i funkcjonowania mózgu, szczególnie u dzieci i młodzieży.

Kwasy tłuszczowe omega-6 mają znaczący wpływ na przyrost masy ciała. Podczas procesu metabolicznego, kwas arachidonowy wytwarza metabolity, które aktywują odpowiednie receptory, powodując zwiększenie łaknienia, pobudzanie produkcji komórek tłuszczowych oraz zwiększając poziom trójglicerydów. To zjawisko potwierdziły badania Ruzickovej J. et al. na szczurach. Gryzonie, które spożywały duże ilości kwasów omega-6, charakteryzowały się istotnie wyższą masą ciała niż osobniki, którym podawano kwas omega-3. Badania Wang L. et al. przeprowadzono na kobietach o prawidłowej masie ciała, badając związek między stężeniem kwasów omega-3 a kwasami omega-6 w błonach fosfolipidowych erytrocytów oraz związek tych poziomów z przyrostem masy ciała. Badanie trwało przez 10 lat i wykazało, że wysokie stężenie kwasów omega-6 jest skorelowane z przyrostem masy ciała oraz sprzyja gromadzeniu się tkanki tłuszczowej.

Sprzężony kwas linolowy (CLA) to izomer wiązania trans kwasu dienowego, należący do rodziny kwasów omega-6. Naturalne źródła tego kwasu to mleko i jego przetwory, takie jak mięso przeżuwaczy, a także mięso, np. wołowina, wieprzowina i baranina. Skutki działania CLA na organizm są zróżnicowane i zależą od miejsc w łańcuchu, w których nastąpiła konfiguracja. Najaktywniejsza forma to CLA o konfiguracji cis-9, trans-11, trans-10, cis-12 kwasu linolowego. W produktach naturalnych CLA występuje najczęściej w 90% w konfiguracji cis-9, trans-11. Sprzężony kwas linolowy CLA wykazuje szereg pozytywnych właściwości, w tym wpływa na metabolizm kwasów tłuszczowych i ich skład: – hamuje procesy gromadzenia się tkanki tłuszczowej (w przeciwieństwie do innych kwasów tłuszczowych z rodziny omega-6); – działa przeciwzapalnie; – wykazuje właściwości przeciwnowotworowe; – zwiększa odporność organizmu; – działa pozytywnie w przypadku nadciśnienia i cukrzycy.

Ważne nienasycone kwasy tłuszczowe omega-6 i omega-3 powinny stanowić około jednej trzeciej dziennego wymagania organizmu na tłuszcz. Obie te grupy kwasów tłuszczowych są metabolizowane przez te same enzymy w organizmie, ale wykazują przeciwny wpływ fizjologiczny. Kwasy tłuszczowe omega-3 wykazują działanie przeciwzapalne, podczas gdy omega-6 - prozapalne. Dlatego właściwe spożywanie ich w odpowiednim stosunku jest kluczowe dla utrzymania równowagi w organizmie. Większość badań wykazuje, że dieta z odpowiednim stosunkiem kwasów omega-6 do omega-3 działa prewencyjnie wobec rozwoju chorób sercowo-naczyniowych oraz zmniejsza liczbę zgonów wywołanych przez te choroby. Ponadto wysoki poziom kwasów omega-6 w stosunku do omega-3 może sprzyjać rozwojowi insulinooporności poprzez zwiększenie oporności komórek na insulinę. Optymalne proporcje kwasów omega-6 do omega-3 powinny wynosić od 3:1 do 5:1.

W naszym organizmie kwasy tłuszczowe omega-6 ulegają rozmaitym enzymatycznym przekształceniom. Jak wcześniej wspominałam, kwas linolowy daje początek kwasowi arachidonowemu (AA), z którego powstają mediatory procesu zapalnego, takie jak prostaglandyny, tromboksany, hydroksykwasy tłuszczowe, lipoksyny i leukotrieny. Co więcej, wykazują one działanie prozakrzepowe i zwiększają lepkość krwi.

W ostatnich latach zanotowano zwiększoną konsumpcję kwasów omega-6 w porównaniu do kwasów omega-3. Obecnie spożycie tych kwasów często przekracza stosunek 20:1. Zbyt duża ilość kwasów omega-6 jest stosunkowo nowym problemem, który pojawił się w ciągu ostatnich 100-150 lat. Jest ona związana ze zmianą zawartości kwasów omega-3 w żywności. Dawniej człowiek spożywał mięso dzikich zwierząt oraz dzikie rośliny. Obecnie produkty spożywcze, którymi się zaopatruje, pochodzą z hodowli i plantacji. Ryby oraz mięso hodowlane zawierają więcej kwasów tłuszczowych omega-6, a mniej kwasów omega-3 w porównaniu z ich dzikimi odpowiednikami. Jajko z kurczaka wolnego wybiegu ma stosunek kwasów tłuszczowych omega-6 do omega-3 na poziomie 1:3, podczas gdy jajko z kurczaka z intensywnej hodowli ma stosunek 19:1. Nadmierne spożycie kwasów omega-6 może przyczynić się do wzrostu ryzyka rozwoju miażdżycy, otyłości oraz cukrzycy. Wysoki poziom kwasu arachidonowego w tkance tłuszczowej jest skorelowany z wyższym wskaźnikiem masy ciała BMI u dzieci. Dodatkowo duże ilości kwasów tłuszczowych omega-6 u kobiet w okresie okołoporodowym mogą zwiększyć ryzyko wystąpienia otyłości u dziecka. Chociaż kwasy tłuszczowe omega-6 mają działanie prozapalne i prozakrzepowe, niektóre badania naukowe nie potwierdzają negatywnego wpływu nadmiernego spożycia tych kwasów na wzrost markerów prozapalnych w organizmie.