Kamienie żółciowe - przyczyny, objawy, badania laboratoryjne, terapia, dieta

Cholestaza to stan, w którym następuje zahamowanie lub zmniejszenie wydzielania żółci do dwunastnicy przez różne mechanizmy. Składniki żółci są także utrzymywane w komórkach wątroby, a te zmiany są towarzyszone poszerzeniem kanalików żółciowych. Zatrzymanie żółci może być odrębną chorobą, ale również objawem ciężkiego schorzenia dotykającego wątrobę. Należy zauważyć, że cholestaza może spowodować żółtaczkę, ale nie należy mylić cholestazy z żółtaczką – żółtaczka jest tylko jednym z potencjalnych objawów cholestazy.

Choroby wątroby związane z zastojem żółci są klasyfikowane jako te, które dotyczą występowania anatomicznych lub funkcjonalnych trudności w uchodzeniu żółci, lub pojawiają się wtórnie do uszkodzeń hepatocytów (komórek wątrobowych).. Cholestazę powodują różne czynniki, które można podzielić na mechaniczne, chemiczne oraz genetyczne.. Choroba o podłożu mechanicznym jest podzielona na choroby wątroby wewnętrznej lub zewnętrznej.. Klasyfikacja opiera się na ocenie lokalizacji przeszkód w przepływie żółci.. Całkowite lub częściowe zablokowanie przepływu w kanalikach i przewodzikach żółciowych może być przyczyną cholestazy wewnątrzwątrobowej.. Przepływ może być zablokowany m.in. przez rozrost guza nowotworowego. Z kolei zastój żółci z przyczyną zlokalizowaną poza wątrobą jest wynikiem niedrożności przewodów żółciowych.. Najczęściej dotknięty niedrożnością jest przewód żółciowy wspólny, a przyczyną takiego stanu może być np. Kamica żółciowa lub nacisk na przewód z zewnątrz, pochodzenia nowotworowego.. Wśród chemicznych przyczyn cholestazy wymienia się zaburzenia dotyczące wydzielania substancji regulujących, takich jak hormony, mediatory stanu zapalnego, kwasy żółciowe.. Niektóre leki mogą również wykazywać działanie cholestatyczne.. Genetyczne przyczyny cholestazy mogą być spowodowane m.in. Nieprawidłowościami w syntezie kwasów żółciowych.. Diagnoza cholestazy bywa jednak czasem utrudniona w przypadku, gdy doszło do zaburzeń związanych z wątrobowym wychwytem kwasów żółciowych z krwi.. Wśród przyczyn cholestazy wymienia się również różne zaburzenia dotyczące metabolizmu aminokwasów, węglowodanów czy lipidów.

Najbardziej charakterystycznym objawem zapalenia dróg żółciowych jest żółtaczka, która wskazuje na podwyższony poziom barwników żółciowych we krwi. Ten wzrost spowodowany jest brakiem odpływu żółci z wątroby do dwunastnicy i skutkuje przeniknięciem tych barwników do innych tkanek. Skóra może przybrać szarozielonkawy odcień w przypadku dłużej trwającej żółtaczki. Jest to wynikiem przekształcania bilirubiny w biliwerdynę, która jest metabolitem bilirubiny i nadaje charakterystyczną barwę. Jednakże, osadzające się kwasy żółciowe mają szkodliwy wpływ na wątrobowce. Towarzyszący objaw to trwały świąd skóry spowodowany podrażnieniem przez kwasy żółciowe włókien nerwowych odpowiedzialnych za odczuwanie bólu. Ponadto, występują nieprawidłowości związane z trawieniem i absorpcją lipidów w przewodzie pokarmowym oraz witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, głównie A, D i K. Objawy mogą również dotyczyć nerek i układu sercowo-naczyniowego. Często obserwuje się także odbarwienie stolca przy jednoczesnym ciemniejszym zabarwieniu moczu. Rzadkim objawem przy cholestazie jest powstawanie żółtaków - grudkowatych kępek na skórze.

W przypadku cholestazy stwierdza się podwyższone poziomy niektórych składników krwi, które są wykorzystywane do produkcji żółci w prawidłowych warunkach. Należą do nich kwasy żółciowe - bilirubina oraz fosfataza alkaliczna (zasadowa, ALP), ale drugi z nich nie pozwala na odróżnienie zatrzymania żółci od innych chorób. Zwiększone stężenie dotyczy także transaminaz (AspAT, AIAT), enzymu GGTP (gamma-glutamylotransferaza), a także cholesterolu i miedzi. W badaniach obrazowych można zaobserwować powiększenie wątroby, a w niektórych przypadkach także śledziony.

Cholesterol stwierdzony w trakcie ciąży jest stanem, który zazwyczaj samegoistnie ustępuje po urodzeniu dziecka. Jego rozwój może mieć różne tło, a badacze podkreślają znaczącą rolę predyspozycji genetycznych oraz innych czynników, takich jak związek z pochodzeniem etnicznym (częstsze przypadki dotyczą np. kobiet pochodzenia latynoamerykańskiego) lub współistniejącymi niedoborami odżywczymi. Symptomem, który zwykle towarzyszy rozpoznaniu cholesterolu, jest świąd skóry rozpoczynający się u większości przyszłych matek w III trymestrze. Jego nasilenie w większości przypadków występuje wieczorem oraz w nocy, co wpływa na pogorszenie jakości snu. Świąd zwykle rozwija się stopniowo, obejmując na początku skórę dłoni oraz stóp, a w najcięższych przypadkach świądem może być dotknięta skóra całego ciała. Niestety, te objawy często powodują, że u pacjentek dochodzi do rozwoju zadrapań oraz innych zmian na skórze. Rzadkością jest występowanie biegunki tłuszczowej w przebiegu cholesterolu w ciąży. Zwykle omówiony stan nie zagraża życiu kobiety, jednak może być niebezpieczny dla rozwijającego się płodu. Nadmiar kwasów żółciowych towarzyszący cholesterolowi w ciąży może przyczynić się do przedwczesnego porodu, zaburzeń pracy serca płodu, a nawet jego obumarcia. W przypadku cholesterolu w ciąży samo jego wystąpienie zwiększa ryzyko nawrotu choroby w kolejnych ciążach, a przy powtórnym rozpoznaniu choroby obserwuje się większe nasilenie objawów towarzyszących.

Brak jest uniwersalnego sposobu leczenia cholestazy, ponieważ procedura zależy od czynnika powodującego zastój żółci. Wczesne wdrożenie leczenia jest szczególnie istotne, zwłaszcza w przypadku noworodków i małych niemowląt. Niestety, w tej kategorii wiekowej cholestaza może w szybkim tempie prowadzić do nieodwracalnych obrażeń wątroby i dróg żółciowych. Choroby metaboliczne mogą być przyczyną zastoju żółci, a jeśli nie zostaną prawidłowo wyleczone, mogą powodować opóźnienie psychoruchowe u dzieci. Dlatego niezbędna jest szybka procedura diagnostyczna i podjęcie odpowiednich środków zapobiegawczych, aby uniknąć takich następstw. Istnieje kilkadziesiąt jednostek schorzeń zależnych od diety, które powstają na skutek nieprawidłowego odżywiania i braku aktywności fizycznej.

Dieta stosowana przy cholestazie powinna być odpowiednio zbilansowana i łatwo przyswajalna. W przypadku występowania cholestazy konieczne jest zapewnienie odpowiedniej podaży witamin rozpuszczalnych w tłuszczach A, D, E i K. Jeśli pomimo właściwej równowagi dietetycznej nie osiąga się zadowalającego poziomu tych składników, należy rozważyć dodatkowe stosowanie suplementów doustnych. Mimo że witamina A w nadmiarze wykazuje działanie hepatotoksyczne, zalecana dawka wynosi 25 tys. jednostek dziennie. Z kolei witamina D powinna być odpowiednio dopasowana i wynosić od 400 do 4000 IU dziennie. Dawki witaminy E stosowane w cholestazie wynoszą od 50 do 200 mg dziennie, a witaminy K od 10 do 30 mg na dobę, przy czym ta ostatnia zależy od wydolności wątroby. W przypadku występowania zaburzeń w przyswajaniu lipidów może wystąpić biegunka tłuszczowa. W takiej sytuacji konieczne jest ograniczenie podaży tłuszczu w diecie, jednak należy odpowiednio dobrać jego ilość wraz z innymi makroskładnikami, aby uniknąć ryzyka rozwoju niedożywienia. Zaleca się również rezygnacja ze smażenia i przygotowywanie potraw łatwo przyswajalnych. Dodatek olejów na surowo jest lepiej tolerowany i może stanowić źródło NNKT. W przypadku dzieci zalecane są preparaty zawierające tłuszcze MCT, łatwo przyswajalne w przewodzie pokarmowym bez udziału kwasów żółciowych. W badaniach można znaleźć informacje o korzystnym wpływie niezbędnych fosfolipidów. Choroby wątroby zazwyczaj wymagają specjalnego śledzenia jakości i kaloryczności diety, gdyż schorzenia tego narządu często prowadzą do utraty masy ciała i nawet ryzyka niedożywienia. Ważnym aspektem jest również spożywanie alkoholu. Jeśli jest on jednym z czynników, które przyczyniły się do powstania pierwotnej choroby prowadzącej do cholestazy, należy zrezygnować z jego spożywania, nawet w małych ilościach. Odrębne zalecenia dotyczą dzieci, u których zdiagnozowano choroby metaboliczne jako przyczynę cholestazy. W takich przypadkach konieczne może być wprowadzenie eliminacyjnych diet. Cholestaza jest stanem, w którym najważniejsze jest ustalenie przyczyny występowania zastoju żółci i wdrożenie odpowiedniego leczenia. Charakterystyczne objawy powinny zachęcić do zwrócenia się o pomoc medyczną.