Aktywność sportowa wśród młodzieży a potencjalne zagrożenia zdrowotne związane z intensywnym treningiem i rywalizacją

Układ kostno-stawowy młodego człowieka różni się istotnie od organizmu dorosłego: obecność chrząstek wzrostowych (nasadowych) czyni kości bardziej podatnymi na urazy specyficzne dla wieku rozwojowego.

Urazy w sporcie młodzieżowym dzielimy na:

• Urazy ostre (makrourazy): Złamania kości, skręcenia stawów, uszkodzenia więzadeł (np. więzadła krzyżowego przedniego ACL w kolanie) powstałe w wyniku nagłego zadziałania siły zewnętrznej;
• Przeciążenia przewlekłe (mikrourazy): Powstające wskutek powtarzalnych, monotonnych obciążeń bez dostatecznej regeneracji. Typowe jednostki chorobowe to choroba Osgooda-Schlattera (jałowa martwica guzowatości kości piszczelowej), zapalenia ścięgien oraz złamania zmęczeniowe kości śródstopia i piszczeli.

Przetrenowanie (ang. Overtraining Syndrome, OTS) to stan przewlekłego wyczerpania psychofizycznego, w którym organizm przestaje adaptować się do obciążeń treningowych z powodu chronicznego braku regeneracji.

Alarmujące objawy przetrenowania u młodzieży obejmują:

• Utrzymujący się spadek formy sportowej mimo zwiększonego wysiłku;
• Przewlekłe zmęczenie, apatia, zaburzenia snu (trudności z zasypianiem);
• Zwiększona podatność na infekcje górnych dróg oddechowych (obniżenie odporności komórkowej);
• Wzrost tętna spoczynkowego, wahania ciśnienia tętniczego oraz drażliwość emocjonalna.

W przypadku rozpoznania OTS jedynym skutecznym leczeniem jest radykalne zmniejszenie obciążeń i zapewnienie pełnego odpoczynku.

U młodych dziewcząt trenujących dyscypliny kładące nacisk na szczupłą sylwetkę (gimnastyka artystyczna, biegi długodystansowe, łyżwiarstwo figurowe, taniec) często diagnozuje się tzw. triadę sportsmenek, obecnie definiowaną szerzej jako syndrom RED-S (względny niedobór energii w sporcie).

Zespół ten składa się z trzech powiązanych elementów:

1. Niska dostępność energii (zbyt mało kalorii w stosunku do wydatku treningowego, nierzadko połączone z zaburzeniami odżywiania);
2. Zaburzenia miesiączkowania (wtórny brak miesiączki – amenorrhoea – wynikający z zahamowania osi podwzgórze-przysadka-jajniki);
3. Obniżona gęstość mineralna kości (osteopenia/osteoporoza) spowodowana niedoborem estrogenów, drastycznie zwiększająca ryzyko złamań kości w młodym wieku.

Organizm dzieci i młodzieży produkuje więcej ciepła metabolicznego w przeliczeniu na masę ciała niż dorośli, a ich mechanizmy pocenia są mniej rozwinięte, co czyni ich szczególnie podatnymi na odwodnienie i udar cieplny.

Wytyczne nawadniania młodego sportowca:

• Wypicie 300–400 ml wody na 1–2 godziny przed treningiem;
• Podczas wysiłku: 150–200 ml wody lub izotoniku co 15–20 minut;
• W upalne dni konieczne jest stosowanie napojów z dodatkiem sodu i potasu;
• Alarmujące objawy udaru cieplnego: zawroty głowy, nudności, dezorientacja, brak potu mimo gorąca – wymagają natychmiastowego przerwania wysiłku, przeniesienia w cień, chłodzenia ciała i wezwania pomocy medycznej.