Patison – właściwości prozdrowotne, wartości odżywcze i zastosowanie kulinarne

Ze względu na swój unikalny, dekoracyjny kształt przypominający gwiazdę lub muszlę, patison był w Europie początkowo uprawiany głównie jako roślina ozdobna. Jego owoce są lekko spłaszczone, okrągłe i otoczone regularnie karbowanymi, ząbkowanymi brzegami. W zależności od odmiany oraz momentu zbioru średnica owoców wynosi od 3–7 cm (u młodych okazów) do nawet 20–25 cm u w pełni wyrośniętych egzemplarzy dorównujących wielkością talerzom obiadowym.

Skórka patisona przybiera zróżnicowane barwy – od kremowobiałej i jasnozielonej, przez intensywnie żółtą, aż po ciemnozieloną lub granatową. Pod nią kryje się jasny, jędrny miąższ o delikatnym aromacie, zbliżonym do cukinii, kabaczka i młodej dyni, lecz nieco bardziej zwartym i mniej wodnistym. Sezon na świeże patisony z polskich upraw trwa od połowy lipca aż do pierwszych jesiennych przymrozków. Ponieważ owoce przyrastają bardzo dynamicznie, systematyczny zbiór przy dobrym nasłonecznieniu i nawodnieniu pozwala uzyskać wyjątkowo soczyste, kruche warzywa pozbawione twardych pestek.

Patison należy do warzyw o najniższej gęstości energetycznej, co czyni go wymarzonym składnikiem diet redukcyjnych i metabolicznych. W 100 g świeżego miąższu znajduje się zaledwie około 18–20 kcal, ponad 92% wody, około 1,2 g białka, śladowa ilość tłuszczu (ok. 0,1 g) oraz zaledwie 2–3,5 g przyswajalnych węglowodanów i ok. 1,2 g delikatnego błonnika pokarmowego. Dzięki bardzo niskiemu indeksowi glikemicznemu (IG ≈ 15) patison może być bez obaw spożywany przez osoby z insulinoopornością oraz cukrzycą typu 1 i typu 2.

• Składniki mineralne i witaminy: warzywo dostarcza potasu (wspierającego równowagę wodno-elektrolitową i ciśnienie tętnicze), wapnia, magnezu, fosforu oraz żelaza. Jest również dobrym źródłem witaminy C (ok. 18 mg/100 g), witamin z grupy B (tiaminy B1, ryboflawiny B2, niacyny B3 i folianów) oraz antyoksydacyjnych karotenoidów (szczególnie w odmianach o żółtej skórce).
• Wysoka strawność: delikatny błonnik i brak związków wzdymających sprawiają, że patison doskonale reguluje perystaltykę przewodu pokarmowego i może być bezpiecznie włączany do diety niemowląt (rozszerzanie diety), małych dzieci, seniorów oraz pacjentów z wrażliwym żołądkiem i jelitami.

Najlepsze do bezpośredniego spożycia na surowo, do sałatek oraz do marynowania i kiszenia są młode, kilkudniowe patisony (tzw. patisony deserowe o masie do 20–50 g i średnicy kilku centymetrów). Są one wyjątkowo kruche, soczyste i mają cienką, miękką skórkę, dzięki czemu wykorzystuje się je w całości bez obierania. Marynowane w zalewie octowej z gorczycą, koprem i czosnkiem lub poddawane naturalnej fermentacji mlekowej (kiszeniu) stanowią chrupiący, niskokaloryczny dodatek do zimowych obiadów.

Większe, bardziej wyrośnięte okazy (tzw. patisony sałatkowe i obiadowe o masie 200 g i większej) doskonale sprawdzają się podczas duszenia w leczo, zapiekania, grillowania oraz smażenia w formie plastrów (podobnie jak kotlety z cukinii lub ziemniaki). U starszych egzemplarzy warto obrać zgrubiałą, twardą skórkę oraz wydrążyć komorę nasienną – tak przygotowany owoc tworzy naturalną miseczkę idealną do faszerowania kaszą jaglaną lub gryczaną, chudym mięsem drobiowym, soczewicą, pomidorami i świeżymi ziołami.