Zespół mononukleozy zakaźnej: objawy kliniczne, strategie terapeutyczne, zalecenia dietetyczne oraz przykładowe jadłospisy

Wirus Epsteina-Barr (EBV) należy do rodziny herpeswirusów (HHV-4) i rozprzestrzenia się drogą kropelkową przez bezpośredni kontakt ze śliną (stąd potoczna nazwa 'choroba pocałunków'). Okres inkubacji wynosi od 30 do nawet 50 dni. Wirus replikuje w komórkach nabłonka nosogardła, po czym infekuje krążące limfocyty B, wywołując gwałtowną odpowiedź ze strony limfocytów T CD8+ (tzw. atypowe limfocyty lub komórki Downey'a).

U dorosłych i młodzieży choroba manifestuje się gwałtownie:

• Ból gardła o bardzo dużym nasileniu, utrudniający połykanie (dysfagia), z obfitym nalotem na migdałkach podniebiennych.
• Symetryczne powiększenie węzłów chłonnych szyjnych tylnych i karkowych, często bolesnych przy palpacji.
• Gorączka sięgająca 39–40°C utrzymująca się przez kilkanaście dni.
• Powiększenie śledziony (splenomegalia) i wątroby (hepatomegalia), z podwyższeniem enzymów aminotransferaz (ALT, AST) u 80% chorych.
• Przewlekłe osłabienie i astenia powirusowa trwająca od kilku tygodni do nawet miesięcy.

Nie istnieje swoiste leczenie przeciwwirusowe o udowodnionej skuteczności – leki takie jak acyklowir hamują wprawdzie siewstwo wirusa, ale nie skracają czasu trwania objawów. Podstawą jest leczenie objawowe: leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe (paracetamol, ibuprofen), właściwe nawodnienie i odpoczynek w łóżku.

Ostrzeżenie: Błędne podanie amoksycyliny przy mononukleozie w niemal 100% przypadków skutkuje rozlaną, swędzącą osutką odropodobną. Pacjenci ze splenomegalią muszą bezwzględnie powstrzymać się od uprawiania sportu i wysiłku fizycznego przez 4–6 tygodni, aby uniknąć zagrażającego życiu pęknięcia śledziony.

Z powodu zapalenia wątroby i dolegliwości gardłowych interwencja dietetyczna ma fundamentalne znaczenie:

• Ochrona wątroby: Ograniczenie tłuszczów zwierzęcych, potraw smażonych i żywności wysokoprzetworzonej. Wybór lekkostrawnych węglowodanów i chudego białka (drób, dorsz, twaróg chudy).
• Forma posiłków: W okresie ostrego bólu gardła posiłki powinny być półpłynne, letnie lub chłodne (zupy krem, musy, koktajle, puree), aby nie podrażniać śluzówki.
• Przeciwutleniacze i nawodnienie: Minimum 2,5 litra płynów na dobę (woda, napary z rumianku, mięty, rozcieńczone soki jagodowe bogate w antocyjany).

Zbilansowany jadłospis w okresie rekonwalescencji:

• Śniadanie: Delikatna owsianka na wodzie z dodatkiem jogurtu naturalnego, puree z pieczonego jabłka i szczyptą cynamonu.
• II Śniadanie: Regenerujący koktajl z banana, jagód leśnych i napoju owsianego.
• Obiad: Pulpety z indyka gotowane na parze w sosie koperkowym, podane z puree z ziemniaków i gotowaną tartą marchewką.
• Podwieczorek: Pieczone jabłko z twarogiem chudym i odrobiną miodu pszczelego.
• Kolacja: Krem z cukinii i pietruszki z dodatkiem grzanek z pieczywa pszennego orkiszowego i kroplą oliwy z oliwek extra virgin.