Choroba moczanowa (dna moczanowa) - objawy, przyczyny, metody terapii i zalecenia dietetyczne

Dna moczanowa to zapalna choroba metaboliczna wynikająca z podwyższonego stężenia kwasu moczowego we krwi (>6,8 mg/dl lub 400 µmol/l, czyli hiperurykemii). Kwas moczowy jest końcowym produktem rozpadu puryn:

• Przekroczenie progu rozpuszczalności prowadzi do krystalizacji moczanów sodu w jamach stawowych i tkankach okołostawowych.
• Ostre igły moczanowe aktywują inflammasom NLRP3 w makrofagach, wyzwalając gwałtowny, silny atak zapalny z nieznośnym bólem.

Przebieg dny moczanowej dzieli się na 4 charakterystyczne okresy:

• 1. Bezobjawowa hiperurykemia: Podwyższone stężenie kwasu moczowego bez objawów stawowych (może trwać latami).
• 2. Ostry napad dny moczanowej: Nagły, potężny ból pojawiający się najczęściej w nocy, typowo w stawie śródstopno-paliczkowym palucha (podagra). Staw jest zaczerwieniony, gorący i obrzęknięty.
• 3. Okres międzynapadowy: Faza bezbólowa między atakami; w stawach nadal jednak odkładają się mikrokryształy.
• 4. Przewlekła dna z guzkami dnawymi: Zaawansowane stadium z trwałymi deformacjami stawów, widocznymi guzkami dnawymi (tophi) oraz nefropatią moczanową (ryzyko niewydolności nerek).

Etiologicznie dnę moczanową dzieli się na dwie główne postaci:

• Dna pierwotna (około 90% przypadków): Wrodzone, genetyczne upośledzenie wydalania kwasu moczowego przez nerki (hipoekskrecja).
• Dna wtórna (około 10% przypadków): Nabyty nadmiar kwasu moczowego na skutek rozpadu komórek (np. w chorobach nowotworowych), niewydolności nerek, stosowania leków moczopędnych lub nadużywania alkoholu.

Leczenie farmakologiczne opiera się na dwóch filarach:

• Leczenie ostrego napadu: Szybkie uśmierzenie bólu i stanu zapalnego za pomocą NLPZ, kolchicyny lub glikokortykosteroidów. Kwas acetylosalicylowy (aspiryna) jest przeciwwskazany, gdyż hamuje nerkowe wydalanie kwasu moczowego.
• Przewlekłe leczenie obniżające stężenie kwasu moczowego: Po wygaszeniu ataku stosuje się inhibitory oksydazy ksantynowej (allopurynol, febuksostat) w celu utrzymania stężenia poniżej 6 mg/dl (lub poniżej 5 mg/dl w dnie guzkowej).

Postępowanie dietetyczne to kluczowy element zapobiegania nawrotom bolesnych ataków dny:

• Produkty bezwzględnie przeciwwskazane: Podroby (wątroba, nerki, serca), wywary mięsne i kostne, ryby pelagiczne (śledzie, sardynki, szproty), owoce morza, piwo (w tym bezalkoholowe – drożdże piwne są bombą purynową) oraz syrop glukozowo-fruktozowy.
• Umiarkowane spożycie: Chude mięso drobiowe. Nowoczesne badania dowodzą, że puryny roślinne (rośliny strączkowe, szpinak, grzyby) nie zwiększają ryzyka napadów i są bezpieczne w diecie.
• Produkty o działaniu ochronnym: Niskotłuszczowy nabiał (frakcje białek mleka przyspieszają wydalanie moczanów), sok z cierpkich wiśni (antocyjany obniżają kwas moczowy), kawa oraz wypijanie minimum 2,5–3 litrów wody dziennie.