Olej z pestek dyni – właściwości, zastosowanie, zalecane dawki oraz jego rola w zwalczaniu pasożytów organizmu

Pestki dyni Cucurbitae semen pochodzą z Meksyku i południowo-zachodniej i wschodniej części Ameryki [1]. Nasiona stanowią cenny surowiec zielarski oraz spożywczy. Właściwości dyni znane były już 7000 lat p. n. e. Indianie wykorzystywali ją w medycynie, kulinariach, również w sztuce oraz w wielu rytuałach. Nasiona używano w przypadku zatruć, w chorobach układu moczowego, również do eliminacji pasożytów przewodu pokarmowego. W dawnych wierzeniach przypisywano dyni wiele znaczeń, m. in. Chroniła przed nieprzewidzianymi wydatkami, stosowano ją także jako afrodyzjak, dzięki zawartości tokoferolu, uznawanego za witaminę płodności. Na Węgrzech olej z dyni uważany jest za tradycyjny składnik tamtejszej diety. W Polsce obecnie wzrasta zainteresowanie olejem z pestek dyni, a jego prozdrowotne działanie sprawia, że dynia zyskuje na wartości [2]. W badaniu Wroniak i wsp. Określano jakość olejów tłoczonych na zimno uwzględniając cechy sensoryczne oraz fizykochemiczne. Najbardziej pożądany przez konsumentów był m. in. olej z pestek dyni. Charakteryzował się ciemnozielonym zabarwieniem oraz najwyższą stabilnością oksydatywną [3].

Wykazano, że w oleju z pestek dyni znajduje się bogactwo aktywnych związków, które korzystnie wpływają m. in. Na układ pokarmowy i moczowy. Trójterpenowe związki nazywane kukurbitacynami wykazują działanie przeciwpasożytnicze, przeciwnowotworowe, przeciwzapalne oraz przeciwwrzodowe [4]. Pestki dyni składają się w ok. 30 – 40% z oleju, który jest bogaty w fitosterole i nienasycone kwasy tłuszczowe. Wśród kwasów tłuszczowych zawartych w oleju z pestek dyni, znajduje się najwięcej kwasu oleinowego oraz linolowego. Dodatkowo zawarte są w mniejszej ilości kwas palmitynowy i stearynowy. Ze względu na wysoką zawartość cynku, olej z pestek dyni można stosować w profilaktyce zapalenia i przerostu prostaty. Ponadto zawiera witaminy: B1, B2, B3, A, C, D, E, beta-karoten. Co więcej jest źródłem selenu, potasu, fitosteroli, skwalenu, fitosteryny, cytruliny. Dzięki wysokiej zawartości przeciwutleniaczy wykazuje działanie przeciwstarzeniowe. Nienasycone kwasy tłuszczowe zawarte w pestkach dyni wpływają korzystnie na obniżanie cholesterolu we krwi, co ma wpływ na zmniejszenie ryzyka powstawania miażdżycy [1, 2]. Dodatkowo przeciwutleniacze zawarte w oleju z pestek dyni odgrywają znaczącą rolę w zmniejszaniu uszkodzeń DNA i peroksydacji lipidów oraz utrzymaniu funkcji odpornościowej. W badaniu Kim i wsp. Potwierdzono, że każda część dyni zawierała znaczną ilość przeciwutleniaczy, tokoferoli i karotenoidów [5]. Zauważono również, że diety bogate w nasiona dyni były związane ze zmniejszonym ryzykiem zachorowania na raka żołądka, płuc i jelita grubego [6, 7]. W badaniu na modelach szczurzych wykazano również neuroprotekcyjne działanie pestek dyni. Wyciąg z dyni zwyczajnej wpłynął na zmniejszenie poziomu peroksydacji lipidów [8]. W kolejnym badaniu stwierdzono, że wyciąg z pestek dyni miał działanie antyhiperglikemiczne w leczeniu cukrzycy typu 2 (również na modelu szczurzym) [9]. Spożywanie pestek z dyni ma wpływ na procesy reprodukcyjne. Cynk zawarty w oleju z dyni wpływa na ochronę plemników przed wolnymi rodnikami, dodatkowo stabilizuje DNA jąder plemników, dzięki czemu zwiększa ich aktywność, co wpływa na zapłodnienie [10]. Β-sitosterol zawarty w oleju z pestek dyni również wykazuje szeroki zakres efektów biologicznych. Wpływa na obniżenie cholesterolu całkowitego w surowicy krwi, może zapobiegać niektórym nowotworom. Uważa się, że jest odpowiedzialny za leczenie łagodnego rozrostu gruczołu krokowego [5]. Dodatkowo L-Tryptofan zawarty w pestkach dyni wpływa na odpowiednią kondycję psychiczną oraz na koncentrację [2].

W medycynie jest wykorzystywany jako wspomaganie leczenia wielu chorób. Szczególnie polecany dla osób z problemami związanymi z układem moczowym, pęcherzem moczowym. Wspomaga eliminację pasożytów w przewodzie pokarmowym. Wykazuje ogólne działanie przeciwzapalne dla organizmu. Można stosować także przy występujących wrzodach błony śluzowej żołądka. Wskazany dla osób chcących obniżyć glikemię poposiłkową, pacjentów z nieprawidłowymi stężeniem cholesterolu w surowicy krwi. Jest jednym ze składników diety stosowanej w leczeniu AIDS, a także dla usprawnienia pracy przewodu pokarmowego (przy występujących zaparciach, nieprawidłowym wydzielaniu żółci) [1, 2, 7, 9]. W kuchni olej z pestek dyni ma zastosowanie do dań zimnych m. in. Do sałatek, sosów jako dodatek do serów, kanapek. Może stanowić uzupełnienie do dań w diecie łatwostrawnej. Podgrzany traci swoje zdrowotne właściwości, dlatego też powinien być przechowywany w zimnym, ciemnym miejscu [2]. Olej ma również szerokie zastosowanie w przemyśle kosmetycznym. Stanowi dodatek do wielu kremów. Wyciągi z oleju z pestek dyni mają działanie regenerujące i nawilżające. Działanie oleju z pestek dyni ma zastosowanie w kremach dla cery suchej i zmęczonej. Dzięki zawartości antyoksydantów w oleju ma efekt przeciwstarzeniowy, który również jest niezwykle ważny przy wyborze surowców do kosmetyków. Dodatkowo działanie przeciwzapalne oleju z pestek dyni będzie wpływać korzystnie na zmniejszenie zmian trądzikowych [2].

Jak wskazują autorzy, olej z pestek dyni może być stosowany do odrobaczania dzieci i dorosłych bez występujących skutków ubocznych. Kukurbitacyna przenika do organizmu pasożytów uszkadzając ich układ nerwowy. Co więcej wpływa na przyspieszenie procesu usuwania robaków z przewodu pokarmowego. Olej z pestek dyni wpływa na eliminację tasiemca uzbrojonego, nieuzbrojonego, owsików, glisty ludzkiej, tęgoryjca dwunastnicy [11].

Jak wskazują autorzy, kukurbitacyna nie wchłania się z przewodu pokarmowego, przez co nie podrażnia błony śluzowej jelit, dlatego też nie wykazuje działania toksycznego i nie występują przedawkowania [11]. Kuracja olejem w walce z pasożytami powinna trwać minimum dwa tygodnie, jedna łyżeczka oleju na czczo (ok. 30 min. Przed posiłkiem) oraz kolejna łyżeczka przed kolacją (ok. 30 min. przed). Przy kuracji należy pamiętać o prawidłowym wypróżnianiu się. Dla zachowania dobrej kondycji zdrowia zaleca się wypijanie 1 łyżeczki oleju z pestek dyni dziennie. Należy jednak pamiętać, że olej z pestek dyni dostarcza kwasów tłuszczowych z rodziny omega-6 w nieco większej ilości. Dla zachowania odpowiedniego stosunku w diecie kwasów tłuszczowych omega-3 do omega-6 powinno uwzględniać się odpowiednią ilość kwasów z rodziny omega-3 z innych źródeł [12, 13]. Poza kuracją olej z pestek dyni można stosować w kuchni jako dodatek do sałatek na zimno i innych dań, jego orzechowo-gorzki smak wzbogaci walory smakowe, a przy tym zwiększy wartość odżywczą posiłku. Należy jednak dodać, że mimo tak szerokiego zakresu działania oleju z pestek dyni, przy wymienionych wyżej schorzeniach, w pierwszej kolejności należy skonsultować się ze specjalistą. Niejednokrotnie sytuacja może wymagać zastosowania leczenia specjalistycznego. Wielokierunkowe działanie oleju z pestek dyni potwierdzono w wielu badaniach. Składniki odżywcze zawarte w oleju wpływają na odpowiednie funkcjonowanie m. In układu pokarmowego, moczowego, dodatkowo działają przeciwpasożytniczo. Biorąc pod uwagę dużą dostępność oleju z pestek dyni, z pewnością można go stosować leczniczo w profilaktyce wielu chorób, jak również by zapobiegać efektowi starzenia. Udowodnione korzystne działanie terapeutyczne może okazać się alternatywą dla innych syntetycznych substancji o działaniu terapeutycznym.