Mechanizm i zasady diety dr. Roberta Atkinsa – fizjologia ketozy, redukcja węglowodanów i bilans zdrowotny

Głównym założeniem diety Atkinsa jest wywołanie stanu łagodnej ketozy żywieniowej. W standardowych warunkach głównym paliwem dla mózgu i mięśni jest glukoza. Ograniczenie podaży węglowodanów poniżej 20–50 g na dobę prowadzi do szybkiego wyczerpania glikogenu wątrobowego i mięśniowego w ciągu 24–48 godzin.

W odpowiedzi na spadek stężenia insuliny i wzrost glukagonu, hepatocyty rozpoczynają intensywną beta-oksydację kwasów tłuszczowych, wytwarzając ciała ketonowe: beta-hydroksymaślan, acetooctan i aceton. Związki te stają się alternatywnym, wysokoenergetycznym źródłem energii dla centralnego układu nerwowego i mięśnia sercowego, tłumiąc jednocześnie ośrodek głodu w podwzgórzu.

Protokół Atkinsa został zaprojektowany jako czterostopniowy system stopniowej readaptacji:

• Faza 1 (Indukcja) – trwa minimum 2 tygodnie; limit węglowodanów netto wynosi 20 g dziennie (pochodzących głównie z warzyw nieskrobiowych), co wymusza adaptację ketonową i dynamiczną utratę wody oraz tkanki tłuszczowej;
• Faza 2 (Równoważenie / OWL) – stopniowe zwiększanie węglowodanów o 5 g tygodniowo poprzez dodawanie jagód, nasion, orzechów i warzyw strączkowych;
• Faza 3 (Przejściowa) – podnoszenie limitu węglowodanów o 10 g tygodniowo w miarę zbliżania się do docelowej masy ciała w celu identyfikacji osobistego progu węglowodanowego;
• Faza 4 (Utrzymanie) – stałe spożycie węglowodanów na poziomie 45–100 g dziennie zapobiegające powrotowi do wagi wyjściowej.

Dieta Atkinsa skutecznie obniża stężenie trójglicerydów we krwi oraz podnosi poziom cholesterolu HDL, a także stabilizuje glikemię u osób z insulinoopornością i cukrzycą typu 2. Jednak nadmierny udział przetworzonych nasyconych kwasów tłuszczowych może u części pacjentów podnosić stężenie cząstek apoB i frakcji LDL-C.

Długoterminowa restrykcja błonnika pokarmowego niesie ryzyko zubożenia mikrobioty jelitowej (spadek bakterii produkujących maślan, takich jak Faecalibacterium prausnitzii). Z kolei u osób z utajoną przewlekłą chorobą nerek wysoka podaż białka może nasilać hiperfiltrację kłębuszkową. Z tego względu modyfikowana wersja śródziemnomorska diety niskowęglowodanowej (z przewagą tłuszczów jedno- i wielonienasyconych) jest rozwiązaniem bezpieczniejszym dla układu krążenia.