Olej kokosowy z orzechów: wpływ na redukcję tkanki tłuszczowej oraz kulinarne możliwości wykorzystania

Wysuszony miąższ orzecha kokosowego, określany mianem kopry, zawiera nawet do 65–70% tłuszczu. W zależności od technologii przetwórstwa wyróżnia się dwa zasadnicze rodzaje oleju: nierafinowany (tłoczony na zimno, extra virgin) oraz rafinowany.

Olej nierafinowany uzyskuje się w wyniku mechanicznego tłoczenia świeżego miąższu bez użycia wysokiej temperatury i rozpuszczalników chemicznych. Zachowuje on charakterystyczny, świeży zapach kokosa oraz pełen zestaw naturalnych antyoksydantów. W temperaturze poniżej 24°C przyjmuje postać stałą o mlecznobiałej barwie, natomiast po ogrzaniu staje się klarowną, przezroczystą cieczą. Olej rafinowany jest poddawany procesom odbarwiania i dezodoryzacji w podwyższonej temperaturze, przez co traci swój aromat i część mikroskładników, lecz zyskuje wyższy punkt dymienia.

Głównym składnikiem tłuszczowym oleju kokosowego są nasycone kwasy tłuszczowe, wśród których dominuje kwas laurynowy (C12:0), stanowiący około 48–50% całkowitej puli kwasów. W organizmie ludzkim kwas laurynowy ulega częściowej konwersji do monolauryny – monoglicerydu o udokumentowanym działaniu przeciwdrobnoustrojowym, bakteriobójczym i przeciwwirusowym.

Monolauryna rozbija lipidowe otoczki wielu patogenów, w tym bakterii Gram-dodatnich oraz grzybów z rodzaju Candida. Olej kokosowy wykazuje również korzystne działanie miejscowe na skórę: wspiera gojenie drobnych uszkodzeń naskórka, łagodzi podrażnienia i tworzy okluzyjną warstwę ograniczającą przeznaskórkową utratę wody (TEWL).

Choć olej kokosowy jest podstawowym surowcem do produkcji oleju MCT, produkty te różnią się pod względem składu chemicznego i metabolizmu. Olej MCT to oczyszczony koncentrat średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych, zawierający niemal wyłącznie kwas kaprylowy (C8, ok. 50–70%) i kaprynowy (C10, ok. 30–50%). Kwasy te trafiają bezpośrednio żyłą wrotną do wątroby, gdzie są błyskawicznie przekształcane w ciała ketonowe.

Z kolei naturalny olej kokosowy zawiera głównie kwas laurynowy (C12), który mimo chemicznej klasyfikacji do kwasów o średnim łańcuchu, w procesie trawienia zachowuje się w dużej mierze jak kwas długołańcuchowy (jest częściowo transportowany drogą limfatyczną w chylomikronach). Olej kokosowy dostarcza trwalszej energii i wyśmienitego smaku kulinarnego, podczas gdy wyizolowany olej MCT sprawdza się przede wszystkim jako bezzapachowy suplement ketogeniczny i przedtreningowy.

Średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe obecne w oleju kokosowym charakteryzują się wyższym efektem termogenezy poposiłkowej w porównaniu z klasycznymi tłuszczami długołańcuchowymi. Badania kliniczne wskazują, że zastąpienie części tłuszczów długołańcuchowych kwasami MCT może sprzyjać uczuciu sytości i ułatwiać kontrolę całkowitej podaży kalorii w dietach redukcyjnych.

Należy jednak pamiętać, że olej kokosowy jest produktem wysokokalorycznym (ok. 860–884 kcal na 100 g). Jego włączenie do diety odchudzającej powinno polegać na zastępowaniu innych tłuszczów, a nie na dodawaniu kolejnych kalorii ponad zapotrzebowanie energetyczne organizmu.

Dzięki wysokiej zawartości stabilnych nasyconych kwasów tłuszczowych olej kokosowy wykazuje bardzo dobrą odporność na utlenianie i jełczenie. Nierafinowany olej kokosowy doskonale komponuje się z daniami kuchni azjatyckiej, curry, zupami dyniowymi, a także owsiankami, koktajlami i wypiekami, którym nadaje delikatny kokosowy aromat.

W przypadku smażenia w umiarkowanych temperaturach i krótkiego duszenia olej kokosowy stanowi stabilne medium tłuszczowe. Warto przechowywać go w szczelnie zamkniętym słoiku w temperaturze pokojowej, z dala od bezpośredniego światła słonecznego.