Dieta FODMAP – etapy, produkty oraz przykładowy plan żywieniowy

Dieta fodmap została stworzona przez australijskich naukowców z Monash University i z powodzeniem zaczęto ją stosować w dolegliwościach układu pokarmowego, a także wykorzystywać do leczenie zespołu jelita drażliwego. Angielskie słowo FODMAP – kryje w sobie główną ideę i założenia diety. Oznacza fermentujące oligo-, di- i monosacharydy oraz alkohole polihydroksylowe, które są bardzo słabo przyswajane w jelicie cienkim, a ich fermentacja w przewodzie pokarmowym, przynosi wiele nieprzyjemnych dolegliwości. Otóż dieta zakłada bardzo niskie spożycie produktów zawierających fruktozę, laktozę, fruktany, alkohole polihydroksylowe oraz sztuczne substancje słodzące, które nie tylko ulegają łatwej fermentacji, ale także przez właściwości osmotyczne zwiększają ilość znajdującej się w świetle jelita wody. Substancje te fermentują w jelicie grubym pod wpływem bytujących tam bakterii (w tym bakterii chorobotwórczych), co w efekcie powoduje wzmożoną produkcję CO2 oraz metanu, a to z kolei prowadzi do wzdęć, bólów brzucha i biegunek. Węglowodany w zespole jelita drażliwego mogą bardzo zaostrzać objawy choroby, zatem uznano, że ograniczenie produktów je zawierających będzie najkorzystniejszą formą terapii IBS. Ważne W diecie FODMAP ogranicza się ilość spożywanych produktów zawierających substancje fodmap i dzieli się je na dwie grupy: produkty o wysokiej zawartości fodmap oraz te o niskiej ich zawartości. Dlaczego dieta fodmap jest zaleca w IBS? Otóż udowodniono, że taki sposób żywienia łagodzi objawy zespołu jelita drażliwego u 75% chorych.

Dieta fodmap zakłada dwa główne etapy w sposobie żywienia eliminującym objawy IBS. Jak podkreślają naukowcy, diety nie należy stosować przez całe życie. Ma ona na celu zminimalizowanie objawów, szczególnie w początkowej fazie zespołu jelita drażliwego. Pierwszym etapem jest ograniczenie produktów bogatych w fodmap do możliwie jak najmniejszej ich ilości. Zakłada wykluczenie z diety produktów zawierających duże ilości węglowodanów łatwo fermentujących i zastępowanie ich tymi, które zawierają ich znikome ilości. Pierwszy etap diety wymaga maksymalnego skoncentrowanie się na żywności o niskiej zawartości fodmap, trwa od 6 – 8 tygodni. W tym czasie następuje znaczne złagodzenie objawów i dolegliwości IBS, pacjent ponownie odzyskuje komfort życia i lepsze samopoczucie. Po tym okresie następuje drugi etap diety, który polega na stopniowym rozszerzaniu asortymentu produktów, również tych z większą zawartością fodmap. Ten etap polega na bardzo powolnym i przemyślanym wprowadzaniu nowych produktów, a przede wszystkim na obserwowaniu reakcji swojego organizmu na zmiany. Trzeba pamiętać, że każdy człowiek jest inny i organizm może różnie reagować na te same produkty, u jednych będzie powodował dolegliwości, a u drugich nie. Jeśli po wprowadzeniu danego artykułu zauważamy niekorzystne objawy, należy zaprzestać jego spożywania.

Produkty wskazane w diecie fodmap zawierają pewne ilości omawianych węglowodanów, zatem dieta nie jest całkowicie ich pozbawiona. Jedynie prowadzi do ograniczenia ich spożywania, co bardzo korzystnie wpływa na dolegliwości przewodu pokarmowego, szczególnie towarzyszące zespołowi jelita drażliwego. Jak wcześniej wspominaliśmy, produkty żywnościowe można podzielić na dwie grupy: te o znikomej zawartości fodmap oraz o wysokiej ilości węglowodanów łatwo fermentujących. Poniżej przedstawiamy tabelkę z produktami żywnościowymi: Produkty Niska zawartość FODMAP Wysoka zawartość FODMAP Jajka, mięso, ryby wołowina, kurczak, jaja, ryby, jagnięcina, wieprzowina, skorupiaki, indyk przetworzone produkty mięsne, produkty z dodatkiem fruktozy, np. Chorizo Nabiał produkty z niską zawartością laktozy, nisko laktozowy, nabiał: sery (Cheddar, Colby, Parmezan, szwajcarski itp. ), miękkie sery (brie, ser feta), mozzarella itp. ), jogurt grecki, bita śmietana maślanka, czekoladowe (smakowe), słodkie mleka, kremowe sosy, budyń, lody, mleko (krowie, kozie, owcze), sery miękkie (ricotta), śmietana Zboża i produkty zbożowe produkty bez glutenu: kukurydza, owies, quinoa, ryż, tapioka, bułeczki bezglutenowe, ciastka, pieczywo, płatki zbożowe, chipsy, krakersy, makarony, naleśniki, makarony, precle, tortille, gofry, płatki owsiane, otręby owsiane, popcorn, ryż, otręby ryżowe produkty wykonane z pszenicy, jęczmienia, żyta (kiedy jest ono głównym składnikiem) i wszystkie produkty bogate w gluten oraz inulinę Owoce banany, jagody, borówki, winogrona, kiwi, cytryny, limonki, mandarynki, pomarańcze, ananas, maliny, rabarbar, truskawki, mandarynki jabłka, morele, jeżyny, owoce w puszkach, daktyle, suszone owoce, figi, mango, nektarynki, papaja, brzoskwinie, gruszki, śliwki, arbuzy Warzywa kiełki lucerny/fasola, pędy bambusa, papryka, marchew, kapusta, ogórki, bakłażan, fasola szparagowa, sałata, pasternak, dynia, ziemniaki, rzodkiewki, brukiew, wodorosty (nori), szpinak, pomidory, rzepa, cukinia karczochy, kalafior, grzyby, groszek cukrowy Napoje soki owocowe i warzywne/ smoothies wykonane z żywności dozwolonej (limit do ½ szklanki), kawa, herbata wyskosłodzone, mocne trunki, wina Przyprawy, dodatki dżem, galaretka, salsa, większość przypraw i ziół, bulion (domowej roboty), masło, szczypiorek, olej, musztarda, margaryna, majonez, pesto, sól, cukier, sos sojowy, ocet, wszystkie produkty bez dodatku fodmap sorbitol, mannitol, ksylitol, maltitol, miód.

Śniadanie: owsianka na mleku sojowym/jogurt grecki plasterki banana migdały cynamon herbata/sok ze świeżych pomarańczy Obiad: krem warzywny powstały na bazie dozwolonych warzyw: marchewka, pomidor, papryka Sałatka: kurczak pieczony z ziołami sałata pomidory ogórki papryka ocet balsamiczny woda niegazowana Kolacja: koktajl z bezlaktozowym jogurtem oraz owocami: truskawki, jagody, banany chleb bezglutenowy plasterki szynki drobiowej pomidor masło rzodkiewka Dieta fodmap jest alternatywą dla osób zmagających się z dolegliwościami układu pokarmowego szczególnie w IBS. Bóle brzucha, wzdęcia, biegunki często wzmagają się pod wpływem pożywienia bogatego w węglowodany łatwo ulegające fermentacji, a które nie są dobrze przyswajalne w jelicie cienkim. Ograniczenie ich spożycia może ograniczyć dolegliwości i znacznie podnieść komfort życia, co w szczególności dotyczy osób chorujących na zespół jelita drażliwego.