Kurkuma - właściwości i zastosowanie

Kurkuma zawdzięcza swoje działanie kurkuminie, polifenolowemu przeciwutleniaczowi, który jest powszechnie używany jako barwnik spożywczy w przemyśle. Pierwsze badania nad strukturą kurkuminy zostały przeprowadzone w 1910 roku przez polskich chemików Stanisława Kostaneckiego, Janinę Miłobędzką i Wiktora Lampego. W medycynie Dalekiego Wschodu kurkuma jest stosowana od niemal 4000 lat w leczeniu trudno gojących się ran, stanów zapalnych przewodu pokarmowego oraz jako naturalny środek przeciwbólowy. Kurkumina jest obecnie przedmiotem zainteresowania naukowców i biotechnologów ze względu na szerokie spektrum jej działania, które nie zostało jeszcze w pełni zbadane. Niska biodostępność kurkuminy przy podaniu doustnym, spowodowana jej słabym wchłanianiem, powoduje, że jest ona prawie niewykrywalna w surowicy krwi, co utrudnia jej dokładne przebadanie i stosowanie jako potencjalnego środka terapeutycznego w medycynie klinicznej. Jednak niska toksyczność kurkuminy przy podaniu doustnym może być jej zaletą. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności określa bezpieczną dawkę kurkuminy na 3 mg/kg masy ciała. W Polsce nie ustalono jednak górnej granicy spożycia. Badania pokazują, że kurkuma podawana codziennie w dawce 3, 6-8 g nie powodowała żadnych skutków ubocznych. Należy jednak pamiętać o zmienności osobniczej i nie przesadzać z ilością stosowanej przez nas kurkumy oraz jej pochodnych.

Kurkumin, aktywny składnik kurkumy, posiada zdolność neutralizacji wolnych rodników wewnątrz komórki, w tym anionorodnika ponadtlenkowego, rodników hydroksylowych oraz rodników ponadtlenkowych. Ponadto, zwiększa ilość wewnątrzkomórkowego glutationu - substancji o potężnych właściwościach przeciwutleniających. W ten sposób kurkuma działa jako potężny przeciwutleniacz, chroniąc komórki przed uszkodzeniami spowodowanymi przez nadmiar stresu oksydacyjnego. Kurkumin wykazuje korzystny wpływ na funkcje śródbłonka naczyń krwionośnych, prowadząc do zmniejszenia peroksydacji lipidów oraz ich gromadzenia się w naczyniach krwionośnych. Dlatego też kurkuma jest uznawana za skuteczny środek przeciwmiażdżycowy.

Kurkumina, substancja aktywna zawarta w kurkumie, posiada właściwości przeciwzapalne, które łagodzą procesy zapalne organizmu i przyspieszają gojenie się ran. Inhibuje ona ekspresję białek odpowiedzialnych za stany zapalne, co prowadzi do zmniejszenia poziomu zapalenia. Ponadto, kurkuma wykazuje działanie przeciwwrzodowe, ponieważ pobudza wydzielanie mucyn, substancji chroniącej śluzówkę żołądka przed szkodliwymi czynnikami. Kurkuma poprawia również funkcję wątroby, poprzez wzmacnianie produkcji żółci oraz zwiększenie jej wydzielania. W przypadku zatruć lekami lub alkoholem, kurkuma wykazuje działanie ochronne na komórki wątrobowe, zwane hepatocytami.

W badaniach dotyczących leczenia chorób neurodegeneracyjnych, szczególnie choroby Alzheimera, kurkumina stała się przedmiotem szczególnego zainteresowania. Dzięki swoim przeciwzapalnym cechom, zmniejszeniu uszkodzeń komórek nerwowych wynikających z czynników stresu oksydacyjnego oraz spowalnianiu agregacji beta-amyloidu, ten składnik może być przydatny jako uzupełnienie do obecnie stosowanej przez neurologów terapii farmakologicznej.

Kurkumina obniża aktywność transkrypcji białek, które uczestniczą w nowotworowej transformacji komórek. Dodatkowo może zwiększać zdolność komórek do reagowania na podawane cytostatyki, a także wykazuje umiejętność wywołania procesu apoptozy w komórkach nowotworowych oraz ogranicza ich proliferację, co czyni ją obiektem badań w zakresie jej wykorzystania jako środka przeciwnowotworowego. Udało się potwierdzić jej skuteczność w zapobieganiu rakowi jelita grubego, raka piersi oraz przerzutom do innych narządów. Obecnie prowadzone są badania nad zastosowaniem kurkuminy jako wspomagającego leczenie raka prostaty, okrężnicy oraz czerniaka skóry.

Kurkuma ogranicza rozprzestrzenianie się szerokiej gamy mikroorganizmów, w tym drożdżaków, Bacillus i Clostridium. W krajach Dalekiego Wschodu kurkuma jest często wykorzystywana jako środek do dezynfekcji ran, gdzie wykazuje swoje przeciwbakteryjne właściwości.

Badania pokazały, że kurkumina zmniejsza hiperglikemię, poprawia parametry lipidów oraz zwiększa wydzielanie insuliny. Ta wiedza może być przydatna dla osób z predyspozycjami przedcukrzycowymi. Kurkumina zwiększa wydzielanie tlenku azotu, dzięki czemu obniża ciśnienie krwi i powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych. Istnieją również badania, które sugerują, że kurkumina może spowolnić postępowanie niszczenia chrząstki stawowej w przypadku reumatoidalnego zapalenia stawów.

W tradycyjnej medycynie hinduskiej i chińskiej, kurkuma była często stosowana jako lekarstwo na żółtaczkę i wrzody. Ponadto, służyła jako środek na zmniejszenie łaknienia, lęku oraz do zmniejszania bólu menstruacyjnego i napadów bólowych. Kurkuma była również wykorzystywana w leczeniu ran, ukąszeń, oparzeń, trądziku i innych chorób skóry. Może również pomóc w zmniejszeniu objawów biegunki, niestrawności oraz zaparć. Warto dodać, że w niektórych regionach, kurkuma jest stosowana jako środek przeciwdepresyjny i pomoc w zmniejszeniu halucynacji spowodowanych środkami przeciwbólowymi.

Niemniej jednak, kurkuma nie jest zalecana dla wszystkich. Podobnie jak każda substancja, która jest nadużywana, może okazać się szkodliwa dla zdrowia i nie powinna być stosowana w nadmiarze. Kobiety w ciąży nie powinny przekraczać zalecanej dawki, ponieważ może to prowadzić do wzrostu aktywności skurczowej macicy i spowodować poronienie. Kurkuma zmniejsza również krzepliwość krwi, dlatego pacjenci przygotowujący się do operacji chirurgicznych lub przyjmujący leki przeciwzakrzepowe nie powinni jej stosować. Kurkuma obniża również poziom glukozy we krwi, stąd osoby cierpiące na cukrzycę nie powinny jej stosować w nadmiarze, ponieważ grozi to gwałtownym spadkiem poziomu glukozy we krwi oraz utrudnioną kontrolą poziomu cukru we krwi. Kurkuma może również wpływać na metabolizm niektórych leków i zmieniać stopień ich wchłaniania. Jeśli przyjmujesz jakiekolwiek leki, zawsze konsultuj się z lekarzem przed rozpoczęciem stosowania kurkumy (również w postaci suplementu).

Występuje pierwotnie w imbirze. Kurkumina jest powszechnie stosowanym barwnikiem spożywczym. Można ją znaleźć m.in. w musztardzie, pastach rybnych, lody, zupy, kandyzowane owoce, wino lub desery. Najbardziej popularny potrawą zawierającą dużą ilość kurkuminy jest słynne curry. Jedno z głównych dań kuchni indyjskiej jest, mimo pozorów, bardzo łatwe do przygotowania. Składniki na 2 porcje tradycyjnego curry: - 150 g piersi z kurczaka, - duża cebula, - puszka pomidorów, - 4 ząbki czosnku, - 2 cm imbiru, - szczypta chili, - 1 łyżeczka kurkuminy, - 2 łyżki oliwy, - szczypta kminku, anyżu i kozieradki, - sól i pieprz do smaku, - 100 g ryżu.

1. Gotujemy ryż zgodnie z instrukcją na opakowaniu. 2. Obieramy cebulę i kroimy ją na małe paski. Smażymy na złoty kolor na oliwie. 3. Dodajemy przełamany w prasce czosnek oraz starty imbir. 4. Dodajemy pozostałe przyprawy. 5. Obieramy pomidory z łupiny i dodajemy je do patelni. 6. Myjemy kurczaka, kroimy go w kostkę i dodajemy do patelni. 7. Wszystko dokładnie mieszamy. Dodajemy sól lub pieprz do smaku. Podajemy z ryżem. Dobrego smaku! Istnieje wiele schorzeń zależnych od diety. Choroby te powstają w wyniku nieprawidłowego odżywiania i niewystarczającej aktywności fizycznej. Można je uniknąć poprzez prowadzenie zdrowego trybu życia. Do najczęściej występujących zaliczamy cukrzycę typu II, otyłość, nadciśnienie tętnicze, miażdżycę, niektóre nowotwory, zapalenia jelit, alergie. Te choroby dotykają coraz większą liczbę ludzi i wymagają zmiany nawyków żywieniowych. Często jest to pierwszy krok podejmowany przez specjalistów. Należy wyeliminować źródło problemu (poprawić dietę, wdrożyć aktywność fizyczną, zadbać o higienę snu czy zredukować źródła stresu), czasem na wczesnym etapie choroby np. Cukrzycy, jest to jedyna i wystarczająca metoda terapeutyczna. Niestety w przypadku schorzenia istniejącego już długi czas, może okazać się niewystarczająca. Wówczas dieta stanowi doskonały fundament pod leczenie farmakologiczne prowadzone przez lekarzy. W stanie chorobowym gospodarka energetyczna organizmu może ulegać zmianom. W zależności od schorzenia zapotrzebowanie na poszczególne składniki również może się zwiększać lub zmniejszać. Podczas opracowywania diet klinicznych, inaczej leczniczych bierzemy pod uwagę wszystkie te zmienne. Uwzględniamy schorzenia, przewlekłe leczenie, zalecenia lekarskie, wyniki badań, co pozwala na lepsze dopasowanie jadłospisu do potrzeb organizmu. W zależności od rodzaju problemu dobieramy składniki diety, ustalamy bilans energii, makro i mikroskładników, aby jak najlepiej zaspokoić zapotrzebowanie organizmu. W dietach klinicznych zwracamy baczną uwagę na odpowiednie do potrzeb ustalenie proporcji makroskładników: białka, tłuszczu i węglowodanów. Mogą one podlegać wahaniom i w kontekście problemów zdrowotnych i wymagać modyfikacji. Plan żywieniowy bazuje na łatwo dostępnych nisko przetworzonych produktach, z uwzględnieniem sezonowości warzyw i owoców. Zawsze bierzemy pod uwagę preferencje podopiecznego, a w razie potrzeby mamy do dyspozycji wymienniki produktów. Mamy na uwadze komfort użytkowników diety, więc dostosowujemy plany do ich możliwości kulinarnych, czasu pracy i czasu na przygotowanie posiłków. Dieta kliniczna to świetny sposób na zapewnienie organizmowi energii i sił do walki z chorobą. Stwarzamy optymalne warunki, dostarczamy do organizmu wszystkich niezbędnych składników, zapobiegamy niedoborom lub wyrównujemy istniejące, zwiększamy komfort trawienny.