Kofeina – efekt pseudoleku

Niektóre badania wykazują, że spożycie 1-2 filiżanek kawy dziennie przyczynia się do poprawy upośledzeń funkcji poznawczych (L. Wu i wsp. 2017). Kawa może wywierać pozytywny wpływ na zapobieganie chorobie Alzheimera, chociaż, jak podsumowali P. Londzin i wsp., badania w tym obszarze przynoszą niejednoznaczne wyniki. Bezsprzecznie jednak kofeina, a więc i sama kawa, mają wiele korzyści. Szczególnie uważa się, że kawa pomaga w rozwiązywaniu zadań wymagających koncentracji i zręczności - szczególnie kiedy jesteśmy zmęczeni i niewyspani. I. Kirsch i L. Weixel zaobserwowali, że kawa bez kofeiny znacząco zwiększyła zdolności motoryczne u osób, które deklarowały, że tego efektu oczekują. Opublikowane w czasopiśmie "Human Psychopharmacology" badania również potwierdzają istnienie takiego zjawiska. Uczestnicy badania, którzy wierzyli, że otrzymali kawę z kofeiną (w rzeczywistości otrzymali napój bez kofeiny), znacznie lepiej poradzili sobie w teście oceniającym czujność psychomotoryczną niż osoby, które wiedziały, co piją.

Dwunastu mężczyzn przeszło próbę wysiłkową, w której stopniowo zwiększano poziom trudności przez trzy dni. W pierwszym dniu otrzymali kofeinę (3 mg/kg), w drugim dniu placebo, a w trzecim dniu również placebo, choć zostali poinformowani, że otrzymują kofeinę. Proces utleniania tłuszczu był podkreślony w pierwszy i trzeci dzień. Nie zanotowano znaczącej różnicy pomiędzy pierwszym a trzecim dniem (J. Gutiérrez-Hellín i wsp. 2021). Czy efekt placebo kofeiny może również dotyczyć skuteczności ćwiczeń w trakcie redukcji masy ciała? Badania wskazują, że kofeina działała podobnie jak wiara w jej spożycie, ale nie zawsze badacze byli w stanie zaobserwować taki efekt. Efekt placebo kofeiny nie został odnotowany w badaniu opublikowanym w 'Nutrients' (A. Filip-Stachnik i wsp. 2020). U kobiet, które zwykle spożywały umiarkowane ilości kofeiny (średnio 4,1 mg kofeiny/kg na dobę), nie wykazano, że wiara w spożycie 6 mg kofeiny/kg masy ciała przed ćwiczeniami siłowymi (podnoszenie ciężarów) wpłynęła na skuteczność ćwiczeń i zwiększenie liczby powtórzeń. Badacze tłumaczą, że jeśli ktoś pije kawę częściej i w większych ilościach, może stać się mniej wrażliwy na jej faktyczne działanie, a tym samym wiara w jej pobudzające właściwości także maleje. Nie wyklucza się, że siła działania kofeiny zmniejsza się wraz ze zwiększonym spożyciem. Efekt placebo kofeiny może być niezauważalny u osób przyzwyczajonych do codziennego spożywania kawy. Mimo to skutki odstawienia kawy mogą być dotkliwe u niektórych osób.

Efekty odstawienia kofeiny są obserwowane u wielu osób, które często spożywają kawę. Ból głowy, zmęczenie, obniżona koncentracja - te są najczęściej spotykane. Ponowne spożycie kofeiny prowadzi do złagodzenia tych dolegliwości. Na nasilenie tych objawów może też mieć wpływ efekt placebo kofeiny (L. M. Juliano i wsp. 2019). Regularni konsumenci kawy, którzy odstawili ją na minimum 16 godzin przed badaniem, zostali podzieleni na dwie grupy, które zostały następnie podzielone na dwie mniejsze podgrupy.

1 a – Zostali poinformowani, że kawa, którą otrzymali, była pozbawiona stymulującej substancji 1 b – Otrzymali informację, że kawa zawierała stymulującą substancję.

2 a - Zostali poinformowani, że spożyli napój kawowy bez kofeiny 2 b - Zostali powiadomieni, że otrzymali napój kawowy z kofeiną. Po upływie 45 minut od spożycia napoju badani wypełnili ankietę oceniającą nasilenie objawów, takich jak ból głowy, zmęczenie, spadek koncentracji, podrażnienie. Najmniejszą liczbę objawów zadeklarowały osoby należące do grupy 2 b. Największą ilość objawów odnotowano w grupie 1 a - tej, która otrzymała napój kawowy pozbawiony kofeiny i została o tym powiadomiona. Co warto zauważyć, osoby, które spożyły napój kawowy z kofeiną, ale wierzyły, że jest to napój bez kofeiny (2 a), odczuwały bardziej nasilone objawy niż osoby przyjmujące napój kawowy bez kofeiny, lecz pewne, że zawiera kofeinę (1 b). Jest to doskonały przykład, jak wiara, że przyjmuje się napój kawowy z kofeiną, może wpłynąć na samopoczucie. Efekt dotyczy jedynie pierwszych wrażeń. Pod koniec dnia ci, którzy otrzymali kofeinę, czuli się znacznie lepiej niż ci należący do grupy pozbawionej kofeiny (niezależnie od tego, jaką informację otrzymali). Kofeina jest substancją psychoaktywną. Skutki jej działania są zwykle postrzegane jako pozytywne, a udowodniono również jej korzystne działanie nie tylko na wydolność fizyczną, ale także na zdrowie. Także postawa jest czynnikiem, który może mieć wpływ na samopoczucie psychiczne.