Najważniejsze fakty w pigułce
Istnieje silny związek między sposobem odżywiania się a stanem zdrowia. Każdego roku świadomość zdrowotna konsumentów wzrasta, co prowadzi do pojawiania się nowych produktów na półkach sklepowych, mających na celu poprawę zdrowia i samopoczucia. Te rzekomo nowe produkty są w rzeczywistości stosowane od wieków. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku kombuchy, która słynęła ze swoich zdrowotnych cech już od około 220 lat p.n.e. W przeszłości była wykorzystywana jako środek leczniczy w domach jedynie w krajach azjatyckich, obecnie cieszy się popularnością na całym świecie. Najczęściej do produkcji kombuchy używa się naparu z czarnej lub zielonej herbaty, ale można użyć również ekstraktu z łopianu, wina, mleka, soku owocowego i naparów ziołowych, np. z melisy, mięty. W zależności od użytej podstawy kombucha wykazuje różne cechy.
Kombucha – czyli co to takiego?
Kombucha pochodzi z Chin, gdzie uważa się ją za napój oczyszczający i pobudzający. Jest to mikrobiologiczna kultura herbaciana o konsystencji galarety, która powstaje w wyniku fermentacji herbaty z wykorzystaniem SCOBY (symbiotyczna kultura bakterii i drożdży). Napój powstaje przez fermentację najczęściej herbaty czarnej lub zielonej z dodatkiem cukru przy użyciu mikroorganizmów SCOBY, które mogą się różnić w zależności od warunków klimatycznych, geograficznych i lokalnej dostępności konkretnych gatunków bakterii i drożdży. Proces fermentacji trwa zwykle około 10–12 dni. Po tym czasie powstaje kwaśny, lekko gazowany i owocowy napój zawierający liczne składniki bioaktywne.
Kombucha – działanie i składniki bioaktywne
Kombucha zawiera następujące bioaktywne substancje: kwasy organiczne, cukry, witaminy, składniki mineralne, aminokwasy i białka, lipidy, etanol i polifenole. Zawiera kwas octowy i katechiny, dzięki czemu wykazuje skuteczne działanie przeciw grzybom i bakteriom. Hamuje również rozwój niepożądanych bakterii Gram-dodatnich (+) i Gram-ujemnych (-). Badania wskazują, że kombucha przygotowana na bazie zielonej herbaty wykazuje większy potencjał przeciwbakteryjny niż przygotowana na bazie czarnej herbaty. Niskie pH kombuchy zapobiega skażeniu przez niepożądane drożdże, bakterie i grzyby. Warto zauważyć, że większość badań dotyczących kombuchy została przeprowadzona na modelach zwierzęcych lub in vitro.
Kombucha – przeciwwskazania
Osoby, które spożywają kombuchę, często skarżą się na bóle głowy i zawroty głowy, nudności, wymioty oraz reakcje alergiczne. Poza tym, opisano przypadki wystąpienia kwasicy mleczanowej oraz ostrego niewydolności nerek po 15 godzinach od spożycia herbaty (R. Jayabalan i wsp. 2014, S. A. Kole i wsp. 2009). Zwykle są to pojedyncze przypadki dotyczące małej liczby osób, jednak warto pamiętać, że spożywanie kombuchy może powodować nieprzyjemne skutki uboczne. Przy przygotowywaniu kombuchy w domu zaleca się ostrożność – możliwe jest zanieczyszczenie produktu i pojawienie się w nim niebezpiecznych bakterii, np. z rodzaju Bacillus. Do przygotowania kombuchy warto używać odpowiednich naczyń (bez ubytków, przeznaczonych do kontaktu z żywnością). Ze względu na zawartość alkoholu, który powstaje w wyniku fermentacji octowej herbaty, kombuchę nie powinny spożywać dzieci, kobiety w ciąży, matki karmiące, osoby z zaawansowanymi schorzeniami nerek i płuc. Kombucha zawiera duże ilości histaminy, dlatego nie powinny jej spożywać również osoby z nietolerancją histaminy. W kombuchy zawarty jest cukier, zatem informacje dotyczące spożywania jej przez osoby chore na cukrzycę i ze zdiagnozowaną insulinoopornością są niejednoznaczne.
Kombucha - metoda przygotowania
Składniki do przygotowania domowej kombuchy: suszone liście czarnej lub zielonej herbaty – ok. 6 g, cukier trzcinowy lub biały – 100 g, woda filtrowana – 1 litr, kultura startowa SCOBY (tzw. grzybek japoński) – ok. 25 g wraz z 100 ml płynu starterowego. Sposób przygotowania: 1. Zaparz herbatę w garnku z gorącą wodą, dodaj cukier i dokładnie wymieszaj do rozpuszczenia. 2. Ostudź napar do temperatury pokojowej (ok. 20-25°C) i przelej do szklanego słoja. 3. Dodaj płyn starterowy i delikatnie połóż na powierzchni grzybek SCOBY. 4. Przykryj słój gazą i zabezpiecz gumką recepturką. 5. Odstaw w ciemne, ciepłe miejsce na 7-12 dni do fermentacji. Gotową kombuchę przelej do butelek i przechowuj w lodówce.