Dietetyka
5 min czytania
Kawa – picie czy szczegółowa uwaga?
Tomasz Jankowski
✓
Ekspert Diets Premium • 19.03.2026
✓
Zweryfikowane merytorycznie przez dietetyka klinicznego:
Treść artykułu została zweryfikowana pod kątem zgodności z normami żywieniowymi IŻŻ, WHO oraz standardami klinicznymi PTGiP.
| Ekspert Diets Premium Tomasz Jankowski | min czytania 5 min | Zweryfikowane merytorycznie przez dietetyka klinicznego 19.03.2026 |
Odtwarzacz głosowy
•Odsłuchaj treść artykułu na żywo
0:00
/
0:00
Najważniejsze fakty w pigułce
Kawa jest szeroko doceniana jako napój przez pracujących osoby. Najczęściej kojarzy się ją z przerwami i relaksacją. Podobnie jak w przypadku każdego produktu, kawa posiada swoje wady i zalety. Obecnie kawa jest jednym z najbardziej popularnych napojów na świecie, a przypisuje się jej liczne korzystne cechy. Z wyjątkiem niektórych przypadków, kawę należy jednoznacznie spożywać, nie zaś rezygnować z niej.
Plan Żywieniowy
Chcesz wdrożyć te zasady w codziennej diecie?
Nasz inteligentny generator ułoży dla Ciebie zbilansowany jadłospis w 3 minuty, uwzględniając zalecenia z tego artykułu.
Działanie kawy
Nasiona kawy zawierają ponad 1000 substancji aktywnych, wśród których najbardziej znaczące są kofeina, kwas chlorogenowy oraz kafestol. Wszystkie te substancje mogą potencjalnie wywierać korzystny wpływ. Kawa jest jednym z najbogatszych źródeł antyoksydantów w codziennej diecie. Efekt jaki wywiera na organizm zależy od wielu czynników, takich jak rodzaj kawy (najczęściej występują arabica i robusta), obróbka termiczna ziaren, sposób przygotowania, geny oraz skład mikroflory danej osoby. Wynika z tego, że nie tylko geny, ale również mikrobiota jelitowa odgrywa istotną rolę w metabolizmie i ostatecznym efekcie działania kawy. Kofeina ulega metabolizmowi w wątrobie, w wyniku czego powstają trzy główne metabolity: teofilina, paraksantyna oraz teobromina. Jest wydalana przez nerki. Zaskakującym faktem jest to, że u palaczy papierosów metabolizm kofeiny jest przyspieszony, ze względu na jej wpływ na enzymy cytochromu P450, które biorą udział w przekształcaniu kofeiny w wątrobie. Kofeina swobodnie przenika z obiegu krwi do mózgu. Jest antagonistą receptorów adenozyny, co oznacza, że wywiera działanie hamujące. Dzięki temu łagodzi zmęczenie oraz senność.
Kawa przyczynia się do usunięcia magnezu oraz wapnia
Fikcja: Chociaż badania wykazały zwiększony wypływ wapnia i magnezu z moczem, ten efekt jest osiągnięty przy spożyciu ponad 744 mg kofeiny dziennie (około 8 filiżanek kawy dziennie). Jednoczesne spożywanie kofeiny w ilości około 400 mg dziennie wraz z wapniem z dietą w ilości co najmniej 800 mg nie wywołuje szkodliwych skutków.
Konsumpcja kawy powoduje wzrost ciśnienia krwi
Mit: Taki efekt może być zaobserwowany u osób, które okazjonalnie spożywają kawę -- spożywanie kawy przez trzy kolejne dni prowadzi do rozwoju tolerancji, przez co kawa przestaje mieć wpływ na poziom ciśnienia krwi.
Kawa przywraca koncentrację
Przy założeniu, że nie mówimy o kawie bez kofeiny, kofeina, w zależności od ilości, może zwiększać poziom czujności, szybkość reakcji, koncentrację, nastroje i nawet zwiększać pewność siebie. Jednak, im bardziej wyczerpana jest osoba, tym silniejszy jest ten wpływ. Dlatego też, kawa może być bardzo pomocna po nocy bez snu.
Istnieją przeciwwskazania do spożywania kawy
Fakt: Choć jest ich niewiele, istnieją. Spożywanie kawy nie jest zalecane kobietom w ciąży, a także osobom cierpiącym na chorobę refluksową lub dolegliwości przewodu pokarmowego. Kofeina zawarta w kawie może nasilać objawy poprzez stymulację wydzielania soku żołądkowego. Ponadto zwiększa wydzielanie gastryny, co z kolei rozluźnia dolny zwieracz przełyku, ułatwiając przechodzenie zawartości żołądka z żołądka do przełyku.
Nadużywanie kofeiny
Nieznane. W DSM-5 (Diagnostycznym i statystycznym podręczniku zaburzeń psychicznych) Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego znajdują się kryteria rozpoznania zespołu odstawienia od kofeiny. Zaburzenia związane z nadużywaniem kofeiny zostały zidentyfikowane jako problem wymagający dalszych badań. Umiar w spożyciu kofeiny, czyli około 5 filiżanek kawy dziennie, nie ma negatywnych skutków u dorosłych. Jednak sytuacja wygląda nieco inaczej u dzieci i młodzieży, gdzie nawet niskie dawki (100-400 mg) mogą wywołać niepokój, nerwowość i zaburzenia snu. Chociaż kofeina może mieć pozytywny wpływ na nastrój, nadużywanie kawy w celu uzyskania tego efektu może prowadzić do rozwinięcia się nieprawidłowych nawyków.
Istotne powody, dla których warto picie kawy
Kawa prawdopodobnie zmniejsza prawdopodobieństwo przedwczesnego zgonu. Na podstawie wyników bieżących badań dotyczących wpływu spożywania kawy na zdrowie, wykazano, że najniższe ryzyko jest związane ze spożyciem 3 filiżanek kawy dziennie. W porównaniu z osobami nie spożywającymi kawy w ogóle, kawosze rzadziej cierpią na choroby układu krążenia, w szczególności chorobę wieńcową. Badania pokazują, że dodatkowa filiżanka kawy dziennie może zmniejszyć ryzyko śmierci z powodu chorób sercowo-naczyniowych o około 2%. Im więcej kawy spożywa się, tym mniejsze ryzyko rozwoju nowotworów, w tym nowotworu prostaty, wątroby i endometrium. Osoby spożywające kawę są mniej narażone na ryzyko marskości wątroby lub niealkoholowego stłuszczenia wątroby (o 1/3). Zmniejszenie ryzyka tych poważnych chorób o 30% to świetny wynik i główny argument za dodaniem kawy do codziennej diety. Codzienne spożywanie kawy może działać zapobiegawczo w przypadku cukrzycy typu 2. Ten efekt prawdopodobnie nie jest wynikiem działania samej kofeiny, ale innych składników kawy, ponieważ kawa bezkofeinowa również działa zapobiegawczo. Jednak kawa bezkofeinowa nie chroni przed chorobami neurodegeneracyjnymi, takimi jak choroba Parkinsona lub choroba Alzheimera (w przeciwieństwie do kawy tradycyjnej).
Czy napój ten jest naprawdę kawą bez kofeiny – czy wywołuje podobne skutki?
Skład kawy pozbawionej kofeiny nie odbiega od profilu związków aktywnych, z wyjątkiem kofeiny, która występuje w nieznacznych ilościach, od składu naturalnej kawy. Nie zapewnia ona tak wielu korzyści zdrowotnych jak ta naturalna, jednak jej spożywanie również zmniejsza ryzyko niektórych chorób, takich jak choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca typu 2, rak endometrium.
Streszczenie
Kofeina zawarta w kawie przynosi znacznie więcej korzyści niż szkód, choć nie brakuje dowodów na to, że jej spożycie w okresie ciąży może mieć negatywny wpływ na rozwijający się organizm dziecka. Podczas ciąży, hormonalne zmiany powodują, że kofeina pozostaje w organizmie matki znacznie dłużej niż normalnie. To bardzo istotne, ponieważ kofeina łatwo przenika przez barierę łożyskową i wpływa na rozwój płodu. Ponadto aktywność enzymu CYP1A2, który metabolizuje kofeinę, jest u płodu znacznie niższa niż u dorosłego człowieka. To oznacza, że dziecko w łonie matki, która spożywa duże ilości kawy, jest narażone na jej działanie znacznie dłużej niż przeciętny dorosły. Dlatego rozsądne jest zachowanie umiaru w picie kawy podczas ciąży, gdyż może ona zwiększać ryzyko niskiej masy urodzeniowej dziecka, poronienia i przedwczesnego porodu. Także u kobiet spożywających umiarkowane ilości kawy zaleca się później w życiu ograniczenie jej spożycia, gdyż badania sugerują, że może ona zwiększać ryzyko złamań. Nie wiadomo jednak, czy to związane jest wyłącznie z działaniem kofeiny, ponieważ niektóre badania sugerują, że spożycie do 400 mg kofeiny na dzień nie jest szkodliwe. Mimo to, pozostają wątpliwości, czy picie kawy nie zwiększa częstotliwości występowania raka płuc. Podejrzewa się, że może to być związane z tym, że palacze często piją regularnie kawę.
mgr Tomasz Jankowski
✓Ekspert Diets Premium
Ekspert zespołu Diets Premium. Specjalizuje się w planach żywieniowych, sportach siłowych oraz planach treningowych.
Zobacz profil →
