Wpływ negatywnych wierzeń na nasze decyzje

W jaki sposób negatywne przekonania lub myśli dotyczące określonej sytuacji mogą prowadzić do szkodliwych dla nas działań? Odpowiedź na to pytanie dostarcza model ABCD emocji, stanowiący podstawowy narzędzie terapeutyczne stosowane w ramach Racjonalnej Terapii Zachowania. Ta metoda, zaliczana do terapii poznawczo-behawioralnych, skupia się na samopomocy i jest klasyfikowana jako krótkoterminowa. Kluczowym założeniem tej terapii jest przekonanie, że nie same fakty determinują nasze emocje, lecz nasze interpretacje tych faktów.

Jakie cechy wyróżniają zdrowe myślenie i budujące przekonania? Zgodnie z teorią RTZ, powinny one być logiczne i/lub korzystne. W szczegółach, zdrowe myślenie powinno spełniać od 3 do 5 z następujących zasad: opiera się na oczywistych dowodach, chroni życie i dobrostan, wspiera realizację bliskich i dalszych celów, pomaga w zapobieganiu lub rozwiązywaniu konfliktów oraz umożliwia odczuwanie pożądanych emocji bez nadużywania substancji chemicznych. Na przykład przekonanie "Uda mi się rzucić palenie" wydaje się korzystne, ale niekoniecznie opiera się na faktach, jednocześnie chroni zdrowie, wspiera osiągnięcie celu i umożliwia odczuwanie satysfakcjonujących emocji. Z drugiej strony, przekonanie "Jestem zła matka" opiera się na faktach, ale prowadzi do negatywnych emocji i nie sprzyja ochronie zdrowia, osiąganiu celów i odczuwaniu pożądanych uczuć.

W pierwszej kolejności warto poświęcić chwilę na analizę, w których dziedzinach życia napotykamy przeszkody i co uniemożliwia nam realizację postawionych celów – może to dotyczyć zawodowej sfery, interakcji z innymi ludźmi lub emocjonalnej równowagi. Następnie warto zidentyfikować nasze kluczowe przekonania w danym kontekście i poddać je ocenie na podstawie pięciu zasad racjonalnego myślenia. Prawdopodobnie stwierdzimy, że źródłem naszych trudności są destrukcyjne, negatywne przekonania dotyczące samego siebie, otoczenia, pracy, miłości itp. Kolejnym krokiem może być eksploracja naszych przekonań w różnych aspektach życia, nie tylko tam, gdzie występują problemy. Możemy na oddzielnych kartkach spisować istotne dla nas pojęcia (np. rodzina, matka, ojciec, miłość, sukces, porażka) i określić, jakie są nasze podstawowe przekonania w każdej z tych kategorii. Proces ten można przeprowadzić samodzielnie lub z bliskimi, zaufanymi osobami. Należy jednak pamiętać, że modyfikacja szkodliwych przekonań, zwłaszcza tych głęboko zakorzenionych, jest procesem wymagającym i często wymaga wsparcia psychologa lub terapeuty. Specjaliści działający w ramach Racjonalno-Terapeutycznego Przepływu (RTP) wprowadzają swoich pacjentów w metodę Racjonalnej Samo-Analizy (RSA), która umożliwia zamianę destrukcyjnych przekonań na konstruktywne myśli. Technika obejmuje kilka etapów, w tym rozpoznanie destrukcyjnych schematów myślowych, określenie ich wpływu na nasze emocje i zachowania oraz opracowanie zdrowych alternatyw dla tych przekonań.