Papryka czuszka (Capsicum annuum) – właściwości prozdrowotne, działanie kapsaicyny i potencjał przeciwnowotworowy

Papryka czuszka (nazwa wywodzi się z bułgarskiego słowa czuszka oznaczającego strąk papryki) to ostroowocowa odmiana papryki rocznej (Capsicum annuum L.), należąca do rodziny psiankowatych (Solanaceae). Jej owoce mają charakterystyczny, wydłużony, stożkowaty i lekko wygięty kształt (o długości 8–15 cm) oraz błyszczącą skórkę, która w miarę dojrzewania zmienia barwę z ciemnozielonej na intensywnie czerwoną. W kuchni czuszka wykorzystywana jest zarówno na surowo, w marynatach octowych i oliwnych, jak i po wysuszeniu i zmieleniu jako pikantna przyprawa do gulaszy, zup oraz sosów.

Pod względem wartości odżywczej papryka czuszka stanowi skoncentrowane źródło witamin i składników mineralnych. W 100 g świeżych strąków znajduje się ponad 140 mg witaminy C, wysoka dawka prowitaminy A (beta-karotenu i kapsantyny), witaminy z grupy B (w szczególności B6 – pirydoksyny) oraz witamina E. Ponadto dostarcza potasu, żelaza, magnezu i manganu przy niskiej kaloryczności (ok. 40 kcal/100 g).

Za piekący smak i właściwości farmakologiczne papryki czuszki odpowiada kapsaicyna – organiczny alkaloid syntetyzowany w łożysku (przegrodach nasiennych) owocu. Im wyższe stężenie kapsaicyny, tym wyższa ostrość papryki w skali Scoville’a (w przypadku czuszki zazwyczaj od 5 000 do 25 000 SHU). Kapsaicyna selektywnie wiąże się z receptorami waniloidowymi TRPV1 na zakończeniach włókien nerwowych czuciowych, co początkowo wywołuje uczucie pieczenia i ciepła, a następnie prowadzi do wypłukania neuropeptydu substancji P – głównego przekaźnika impulsów bólowych.

Mechanizm ten sprawia, że ekstrakty z ostrej papryki wykazują udokumentowane działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne, wykorzystywane m.in. w plastrach i maściach rozgrzewających stosowanych w chorobie zwyrodnieniowej stawów, reumatoidalnym zapaleniu stawów, bólach krzyża oraz neuralgiach obwodowych. Spożywana w umiarkowanych ilościach z dietą kapsaicyna stymuluje ponadto termogenezę poposiłkową i utlenianie kwasów tłuszczowych, pobudza wydzielanie soków trawiennych, działa przeciwbakteryjnie oraz wspiera produkcję tlenku azotu (NO) w śródbłonku naczyń, sprzyjając regulacji ciśnienia tętniczego i profilu lipidowego.

Szczególne zainteresowanie współczesnej nauki budzi potencjał przeciwnowotworowy kapsaicyny oraz towarzyszących jej karotenoidów i flawonoidów obecnych w papryce czuszce. W licznych badaniach przedklinicznych (in vitro oraz in vivo) wykazano, że kapsaicyna potrafi selektywnie oddziaływać na mitochondria komórek nowotworowych (m.in. w liniach raka prostaty, trzustki, okrężnicy i płuc), indukując w nich stres oksydacyjny i uruchamiając kaskadę kaspaz prowadzącą do apoptozy (zaprogramowanej śmierci komórki nowotworowej), bez uszkadzania otaczających zdrowych tkanek.

Ponadto kapsaicyna hamuje czynnik transkrypcyjny NF-kappaB oraz angiogenezę (tworzenie nowych naczyń krwionośnych odżywiających guz), a wysoka zawartość witaminy C, witaminy E i beta-karotenu chroni DNA komórek nabłonkowych przed uszkodzeniami wywołanymi przez wolne rodniki i nitrozoaminy. Należy jednocześnie pamiętać o umiarze: ostra papryka czuszka stanowi cenny element diety przeciwzapalnej, jednak nie powinna być spożywana w nadmiarze przez osoby z czynną chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy, nadżerkowym zapaleniem błony śluzowej żołądka oraz ciężkim refluksem żołądkowo-przełykowym (GERD).