Krzepliwość krwi w czasie ciąży i połogu... Odnajduj objawy i najlepsze sposoby zapobiegania

Zakrzepowo-zatorowa choroba obejmuje dwa powiązane schorzenia: zakrzepicę żył głębokich oraz zator tętnicy płucnej. W żyłach głębokich powstają skrzepy, które mogą oderwać się i migrować do płuc, co zagraża życiu. Najczęściej dotyczy to kończyn dolnych, choć zdarza się także w żyłach miednicy. Objawy wymagają natychmiastowej reakcji, gdyż zator płucny może być śmiertelny. W Polsce rocznie umiera z tego powodu około 40 tysięcy osób. Przyczyny zakrzepicy są złożone – mogą to być predyspozycje genetyczne, styl życia czy wcześniejsze leczenie. Kluczowym czynnikiem ryzyka jest długotrwałe unieruchomienie, np. w łóżku lub podczas długich podróży. Ryzyko wzrasta także w ciąży i okresie połogowym, ze względu na zmiany hormonalne i ucisk macicy na naczynia. Kobiety w ostatnich miesiącach ciąży powinny być szczególnie czujne, gdyż często dochodzi do obrzęków nóg.

Nie zawsze objawy są jednoznaczne. Mogą one sugerować występowanie zakrzepicy żylnej: obrzęki. Początkowo są one widoczne w okolicach kostek, stóp, podudzi lub całej nogi. Typowym dla zakrzepicy żylnej jest obrzęk tylko jednej kończyny dolnej, co odróżnia ją od zwykłego zmęczenia nóg lub zaburzeń limfatycznych. Ból kończyny dolnej. Dyskomfort nasila się podczas ruchu, a ustępuje po unieruchomieniu nogi. Towarzyszy mu zazwyczaj uczucie nadwrażliwości i ból przy dotyku. Podwyższona temperatura skóry lub zaczerwienienie. Zmiany barwne skóry stóp i podudzi. Przyspieszenie akcji serca. Gorączka, która jest efektem procesu zapalnego wokół ściany naczynia żylnego. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów należy natychmiast skonsultować się z lekarzem. Jednak większość pacjentów próbuje samodzielnie leczyć się domowymi metodami, takimi jak maści lub masaże, co może prowadzić do śmiertelnego wyniku.

W przypadku wystąpienia opisanych dolegliwości konieczne jest natychmiastowe skontaktowanie się z lekarzem. Może to być internista lub ginekolog, który prowadził twoją ciążę. W tym momencie chodzi o potwierdzenie twoich wątpliwości. W zasadzie lekarz pierwszego kontaktu nie może zlecić wykonania USG żył głębokich w ramach NFZ, lecz może ocenić prawdopodobieństwo wystąpienia zakrzepicy przy pomocy tzw. Skali Wellsa. Jeśli ryzyko jest wysokie, lekarz powinien skierować pacjentkę na pilny test diagnostyczny. W przypadku, gdy prawdopodobieństwo jest niskie lub umiarkowane, zaleca się przeprowadzenie badania stężenia D-dimerów. Wynik dodatni wskazuje na konieczność wykonania testu diagnostycznego. Gdy objawy nas niepokoją, a nie chcemy czekać, należy wykonać badanie USG Dopplera (USG żył głębokich). Pozwoli ono stwierdzić, czy w organizmie nie ma skrzeplin. Badanie jest bezbolesne i polega na uciskaniu żył specjalną głowicą, aby sprawdzić przepływ krwi. Skierowanie na USG powinno być w gestii każdego lekarza, lecz w Polsce w ramach NFZ takie badanie może zlecić jedynie lekarz z odpowiednią specjalizacją, czyli chirurg naczyniowy. Najczęściej stosowanym rozwiązaniem jest wykonanie badania USG prywatnie (koszt ok. 100–150 zł) lub udanie się do izby przyjęć w szpitalu.

Diagnozowana zakrzepica wymaga odpowiedniego leczenia, którego celem jest zmniejszenie lepkości krwi. W tym celu stosuje się heparynę niefrakcjonowaną w postaci ciągłego wlewu dożylnego (kroplówka w szpitalu) lub heparynę drobnocząsteczkową w postaci zastrzyków podskórnych (dostępnych w aptece). Istnieją liczne dyskusje dotyczące długotrwałej terapii przeciwzakrzepowej. Opinie są podzielone, czy należy stosować pełną dawkę leku przez cały okres ciąży, czy też stopniowo ją zmniejszać. W rzeczywistości zależy to od indywidualnej decyzji lekarza. Istnieją ośrodki, które zalecają utrzymanie pełnej dawki przez cały okres ciąży, podczas gdy inne redukują ją do połowy lub 75% dawki. Drugie podejście wydaje się bardziej rozsądne. W przypadku ostrej zakrzepicy konieczne jest podawanie pełnej dawki dwa razy na dobę. Amerykańskie wytyczne sugerują stosowanie heparyny drobnocząsteczkowej praktycznie do momentu porodu, podczas gdy europejskie zalecają heparynę niefrakcjonowaną. Dodatkowo, po porodzie, w ciągu 6 godzin wprowadza się heparynę drobnocząsteczkową po wstrzyknięciu heparyny niefrakcjonowanej. W okresie połogowym zaleca się stosowanie heparyny drobnocząsteczkowej oraz doustnych antykoagulantów z grupy antagonistów witaminy K. Nowe doustne antykoagulanty nie są zalecane, ponieważ badania nad ich bezpieczeństwem nadal trwają. Przyjmowanie niskich, profilaktycznych dawek heparyny (np. 5000 jednostek co 12 godzin) nie stanowi przeszkody w karmieniu piersią, ponieważ nie przenikają one do mleka matki. Lekarz powinien również przepisać pończochy uciskowe o odpowiednim stopniu kompresji. Należy je zakładać przed wstaniem z łóżka, podnosząc nogę i zakładając od stopy ku udowi, a na noc zdejmować. Ważne jest również odpoczynek z uniesionymi nogami oraz wykonywanie ćwiczeń poprawiających krążenie w kończynach dolnych.

Specjaliści medyczni sugerują stosowanie pończoch uciskowych, skarpet czy rajstop o stopniowanym nacisku, które wspierają prawidłowy obieg krwi i minimalizują ryzyko powstawania zakrzepów. Kobiety z podwyższonym ryzykiem lub z historią choroby powinny rozważyć farmakologiczną profilaktykę przeciwzakrzepową, tj. regularne podawanie zastrzyków z heparyny drobnocząsteczkowej. Warto podkreślić, że wielu pacjentów (zwłaszcza z grup ryzyka) stosuje leki antykoagulacyjne przez całe życie, jednak w takich przypadkach stosuje się doustne antykoagulanty z grupy antagonistów witaminy K. Pacjenci po zabiegach chirurgicznych, pozostający w szpitalu, oprócz heparyny, są mobilizowani w celu zapobiegania zakrzepom. Podczas długich podróży samochodem, autobusem czy samolotem zaleca się regularne nawadnianie organizmu, ćwiczenia mięśni łydek oraz krótkie spacery. Ważne jest noszenie kompresyjnych podkolanówek dobranych przez lekarza oraz luźniejszej odzieży. Osoby pracujące w pozycji siedzącej, np. przy komputerze, powinny co godzinę robić przerwy, poruszać się lub zmieniać pozycję. Dodatkowo, ryzyko zakrzepicy można zmniejszyć poprzez utrzymanie prawidłowej masy ciała, regularną aktywność fizyczną i rezygnację z palenia. Należy pamiętać, że zakrzepica może wystąpić także w okresie ciąży, dlatego konieczne są odpowiednie badania diagnostyczne.