Czy to w ogóle jest sposób przechowywania żywności, aby jej nie marnować?

Co roku na całym świecie traci się aż jedną trzecią wytworzonej żywności. Nie istnieje jednolita koncepcja, co oznacza utratę jedzenia.

Zgodnie z definicją Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), termin ten dotyczy:, które wiążą się z utratą masy podczas przechowywania produktu oraz pogorszeniem jakości i wartości odżywczej żywności; oraz , czyli artykuły żywnościowe, które przeznaczone były do spożycia przez ludzi, ale zostały zlikwidowane z jakiejś przyczyny, np. z powodu zepsucia się produktu lub przekroczenia terminu przydatności do spożycia. Badanie przeprowadzone przez D. Kołożyn-Krajewską i B. Bliską w 2019 roku wykazało, że aż 42% Polaków przyznało się do wykorzystywania żywności. Najczęściej marnują się pieczywo, wędliny i świeże owoce. Podobne wyniki uzyskano w badaniu A. Piotrowskiej-Puchały i S. Stasiak, które wykazało, że najczęstszymi przyczynami wykorzystywania żywności są zepsucie, przeterminowanie się oraz przygotowanie zbyt dużej ilości jedzenia.

Marnotrawstwo żywności jest związane z szerokim wachlarzem negatywnych konsekwencji. Obejmuje to nie tylko usuwanie jedzenia, ale również odpady komunalne oraz straty cennych zasobów wody i energii podczas produkcji. Nadmierne wyrzucanie produktów spożywczych stanowi poważne zagrożenie dla środowiska. Produkcja żywności jest powiązana z emisją gazów cieplarnianych do atmosfery. Co więcej, wzrost ilości odpadów żywnościowych generuje nie tylko odpady organiczne, ale także nieorganiczne (opakowania), co pociąga za sobą koszty utylizacji i transportu odpadów do składowisk.

Aby zmniejszyć straty żywności, planowanie jest niezwykle ważne. Warto planować codzienne posiłki, dzięki czemu można przygotować odpowiednią listę zakupów. Jeśli zostaną zakupione wyłącznie produkty z przygotowanej listy, nie znajdą się w domu niepotrzebne artykuły spożywcze, które mogłyby nie zostać wykorzystane. Podczas zakupów konieczne jest sprawdzenie daty ważności produktu, która znajduje się na opakowaniu. Lepsze jest kupowanie produktów z dłuższą datą przydatności do spożycia, aby mieć pewność, że zostaną wykorzystane w terminie. Jeśli jednak produkt zostanie użyty tego samego lub kolejnego dnia, można wybrać ten, którego data przydatności do spożycia się kończy. Dzięki temu można ograniczyć ilość wyrzucanej żywności, takie artykuły spożywcze są często przecenione. Przed włożeniem produktu do koszyka warto sprawdzić, czy opakowanie nie jest uszkodzone i czy nie ma widocznych śladów zepsucia. Warto robić zakupy maksymalnie 1–2 razy w tygodniu. Częstsze zakupy mogą przyczyniać się do kupowania niepotrzebnych produktów. Żywność nietrwałą, jak surowe mięso, ryby czy owoce i warzywa, warto kupować co kilka dni. Nie należy iść do sklepu z pustym żołądkiem, gdyż głód może przyczyniać się do kupowania niepotrzebnych produktów. Nie warto również zaopatrywać się w większą ilość żywności ze względu na promocje. Bardzo często produkty te nie są potrzebne i zostają wyrzucone. Bardzo ważne jest odpowiednie przechowywanie. Informacje dotyczące warunków przechowywania widnieją na opakowaniu produktu. Warto więc dokładnie czytać etykiety i przechowywać produkty w taki sposób, aby jak najdłużej zachowały świeżość. Trwałość można również wydłużyć poprzez kiszenie, mrożenie czy suszenie.

Produkty spożywcze powinny być przechowywane w taki sposób, aby maksymalnie wydłużyć ich świeżość, wartość odżywczą, jakość sensorową i zalety zdrowotne. Nieodpowiednie warunki przechowywania prowadzą do szybszego psującego się artykułów. Każdy produkt wymaga specyficznych warunków przechowywania. Należy uważać na temperaturę, rodzaj opakowania, rozmieszczenie produktów, warunki sanitarne oraz czas przechowywania. Niektóre produkty muszą być przechowywane w lodówce, podczas gdy inne wymagają temperatury pokojowej. Warta jest stała czystość w szafkach kuchennych i urządzeniach chłodniczych. Produkty powinny być segregowane zgodnie z datą ważności. Produkty o krótszym terminie ważności powinny być przechowywane z przodu szafki lub lodówki. Można stosować zasadę FIFO (pierwszy wszedł – pierwszy wyszedł). Ponadto warto przechowywać produkty pod przykryciem, aby nie utracić jakości sensorowej. Najlepiej używać pojemników próżniowych, które chronią żywność przed wilgocią i zepsuciem oraz ograniczają rozwój bakterii i pleśni.

Wiele produktów może być przechowywane w temperaturze otoczenia, w tym pieczywo, mąka, płatki, kasze, makarony, przyprawy, cukier, oleje, pewne koncentraty lub napoje. Jednak produkty takie jak drób, jaja, mięso, ryby muszą być przechowywane w chłodziarce. Każda część chłodziarki ma inną temperaturę, więc poprawne rozmieszczenie produktów w urządzeniu jest kluczowe dla ich trwałości, jakości smakowej i zdrowotnej. – Górna półka jest przeznaczona do przechowywania dżemów, powideł, warzyw w słoikach lub gotowych dań. – Na środkowych półkach należy składować produkty mleczne, wędliny, sałatki i surówki. – Dolna półka nad szufladami przeznaczona jest do przechowywania surowego mięsa i ryb. – Dolne szuflady są doskonałym miejscem do przechowywania warzyw i owoców. – Szuflady boczne, po wewnętrznej stronie drzwi, służą do przechowywania sosów, jaj i napojów.

Zamrażanie jest jedną z najlepszych metod wydłużania trwałości produktów żywnościowych. Pozwala na utrzymanie odpowiedniej jakości do nawet kilkunastu miesięcy. Produkty mogą być zamarzane w specjalnych kontenerach. Temperatura w zamarzarce powinna być niska (-18°C) i utrzymywać się na stałym poziomie. Głównie od wahań temperatury zależy, jak długo zamrożony produkt utrzyma wysoką jakość i wartość odżywczą. W zasadzie każdy produkt, który nie zawiera zbyt dużej ilości wody, może być zamarzany. Owoce warto przygotować wcześniej, pokroić w kostkę i zamrozić w plastikowych woreczkach. Do zamrażania szczególnie nadają się jagody, banany lub mango. Można również zamrażać ugotowane warzywa strączkowe, szpinak i bob. W ten sposób można przechowywać także mięso, ryby oraz produkty gotowe takie jak pesto, naleśniki, zupy, pieczywo.

Owoce i warzywa po zbiorze nadal dojrzewają. Wchłaniają tlen, wydzielając dwutlenek węgla i etylen. Ponadto ulegają parowaniu, w wyniku czego tracą wilgotność. Aby utrzymać ich świeżość i jakość, należy je odpowiednio przechowywać. Owoce i warzywa powinny być ułożone luźno, tak by umożliwić swobodny przepływ powietrza między nimi. Największym wyzwaniem jest utrzymanie świeżości warzyw liściastych. Chociaż sałaty liściowe są łatwe w przechowywaniu, sałata masłowa czy szpinak nie są już tak trwałe. Aby zachować świeżość sałaty, należy ostrożnie pakować liście i pozbyć się części zgniłych i rozkładających się. Następnie suszyć liście w specjalnym suszarce. Na dnie suszarki powinno pozostać trochę wody, tak aby nie dotykała liści. Zamknąć suszarkę i umieścić ją w lodówce. Liście przechowywane w ten sposób będą nadawały się do spożycia nawet przez 14 dni. Bardziej trwałe warzywa, takie jak marchew, sałata rzymska czy mangold, najlepiej przechowywać w woreczku przepuszczającym powietrze. Szczypiorek czy natka pietruszki zachowają dłużej świeżość, jeśli ich łodygi zostaną owinięte mokrym ręcznikiem papierowym i będą przechowywane w lodówce. Aby rzodkiewka zachowała swoją chrupkość i świeżość przez dłuższy czas, należy usunąć z niej liście (które przydadzą się do przyrządzenia pesto!) i umieścić warzywo w słoiku, zalać zimną wodą i zamknąć. Przechowywać w lodówce, pamiętając o regularnym wymienianiu wody (co 1–2 dni). Warzywa korzeniowe szybko wiotczeją, co jest skutkiem utraty wody. Aby zachowały dłużej swoją jędrność, należy je przechowywać zasypane wilgotnym piaskiem w drewnianych skrzyniach. Skrzynia powinna spoczywać w chłodnym pomieszczeniu, np. w piwnicy. Jeżeli marchew czy pietruszka zwiędnie, nie należy ich wyrzucać! Aby nabrały jędrności, należy umieścić je w misce z bardzo zimną wodą i wstawić do lodówki. Warzywa odzyskają jędrność po ok. 20–60 minutach. Awokado szybko się psuje, a po rozkrojeniu ciemnieje. Aby nie dojrzewało zbyt szybko, należy trzymać je z dala od bananów czy jabłek, które wydzielają znaczne ilości etylenu. W rozkrojonej połówce awokado warto zostawić pestkę i w taki sposób przechowywać w lodówce, dzięki temu nie ściemnieje.

Coraz bardziej popularna staje się zero-waste philosophy. Polega ona na minimalizacji ilości odpadów wytwarzanych przez nas. Jak można to zrobić? Wystarczy tylko planować codzienne menu w sposób umożliwiający wykorzystanie odpadów z jednego dania jako surowca do przygotowania kolejnego. Oto kilka przykładów: Łodygę brokułu lub kalafioru można przetworzyć na świeży sok z warzyw. Oderwane ścięgna lub kości mięsne mogą posłużyć do przygotowania rosołu. Skórkę z obranej cebuli można wykorzystać do zabarwienia bulionu. Obierki warzyw stanowią świetne źródło do przygotowania warzywnego bulionu. Z ości i głów ryb można przyrządzić bazę do sosu, ze skóry - chipsy, a z łusek - sól smakową lub puder. Wiórki pozostałe po przygotowaniu soku z marchwi nadają się świetnie do wyrobu ciasta czy ciastek. Okrawki pieczonych lub gotowanych mięs mogą być użyte do przygotowania krokietów, gołąbków czy gulaszów. Ugotowane ziemniaki z dnia poprzedniego nadają się do wyrobu klusek śląskich, krokietów ziemniaczanych lub pierogów. Skórkę z pomarańczy można wykorzystać do usunięcia osadu z czajnika. Wystarczy zagotować wodę razem ze skórką i pozostawić do ostygnięcia. Z natki marchewki lub liści rzodkiewki można przygotować pesto, które doskonale komponuje się z pieczywem czy makaronem. Nadmiar ugotowanej kaszy czy ryżu można wykorzystać do zupy czy różnego rodzaju zapiekanek. Z warzyw z rosołu można zrobić pyszną sałatkę. Nadmiar ugotowanej fasoli można wykorzystać do przyrządzenia pasty do smarowania pieczywa. Obeschłe owoce warto wykorzystać do przygotowania kompotu. Czerstwe pieczywo stanowi świetny wybór do przygotowania grzanek czy bułki tartej. Zero waste to nie tylko sama gotowanie, ale także rozsądne zakupy, segregacja śmieci i utylizacja odpadów.