Specjały z owoców pigwy: napoje, tradycyjne nalewki, konfitury i właściwości prozdrowotne

Pigwa pospolita (Cydonia oblonga) pochodzi z rejonów Zakaukazia, północnego Iranu i Azji Mniejszej, skąd w starożytności trafiła do basenu Morza Śródziemnego. Należy do rodziny różowatych, będąc bliską krewną jabłoni i gruszy. Drzewo pigwowe dorasta do 3–5 metrów wysokości i zachwyca wiosną dużymi, biało-różowymi kwiatami. Dojrzałe owoce mają kształt gruszkowaty lub jabłkowaty, pokryte są charakterystycznym, szarym kutnerem (meszkiem), który przed obróbką należy zetrzeć ściereczką, by odsłonić gładką, woskową skórkę.

Czy wiesz, że słowo marmolada wywodzi się bezpośrednio od portugalskiego słowa marmelo, oznaczającego właśnie pigwę? Pierwotna marmolada była gęstym blokiem gotowanego miąższu pigwy z cukrem, znanym w Hiszpanii jako carne de membrillo. W starożytnym Rzymie nowożeńcy zjadali wspólnie owoc pigwy przed wejściem do łoża małżeńskiego, aby zapewnić sobie pomyślność i trwałość związku. Co ciekawe, to właśnie pigwa, a nie jabłko, była według wielu badaczy mitologicznym jabłkiem niezgody oraz mitycznym złotym jabłkiem z ogrodu Hesperyd.

Owoce pigwy to prawdziwe naturalne lekarstwo. Zawierają ogromne stężenie witaminy C (nawet do 30–40 mg w 100 g), witamin z grupy B, żelaza, potasu, miedzi i magnezu. Największym skarbem pigwy są jednak rozpuszczalne frakcje błonnika – pektyny oraz śluzy roślinne. Działają one osłaniająco na błonę śluzową przewodu pokarmowego, łagodząc zgagę, nadżerki i stany zapalne żołądka. Garbniki (taniny) nadające owocom cierpki smak wykazują silne właściwości ściągające, przeciwbakteryjne i przeciwbiegunkowe, a polifenole chronią układ krążenia przed wolnymi rodnikami.

W języku potocznym pojęcia pigwa i pigwowiec bywają mylnie stosowane zamiennie, tymczasem są to dwa zupełnie różne rodzaje roślin:
• Pigwa (Cydonia oblonga) to drzewo lub wysoki krzew bez cierni, rodzące duże owoce wielkości jabłka lub dużej gruszki (o wadze od 200 g do nawet 1 kg).
• Pigwowiec (Chaenomeles, np. japoński, pośredni) to niski, ciernisty krzew ozdobny, rodzący drobne, kuliste owoce wielkości orzecha włoskiego (20–50 g), które są znacznie twardsze, jeszcze bardziej kwaśne i intensywniej pachnące od pigwy.
Oba gatunki są jadalne po przetworzeniu i znakomicie nadają się na nalewki oraz przetwory.

Syrop z pigwy jest w tradycyjnej fitoterapii uważany za jeden z najskuteczniejszych domowych środków w walce z przeziębieniem, kaszlem i grypą. Wysokie stężenie witaminy C połączone z flawonoidami uszczelnia naczynia krwionośne, a śluzy roślinne powlekają błony śluzowe gardła, łagodząc chrypkę i ból przy połykaniu. Dodatkowo nasiona pigwy (po zalaniu letnią wodą) wytwarzają obfity macerat śluzowy, który od stuleci stosuje się do płukania jamy ustnej przy aftach i zapaleniach dziąseł oraz jako kojący kompres na podrażnioną skórę.

Owoce pigwy charakteryzują się niskim indeksem glikemicznym oraz niską kalorycznością (ok. 57 kcal na 100 g). Wyjątkowo wysoka zawartość rozpuszczalnego błonnika (pektyn) pęcznieje w żołądku, spowalniając opróżnianie żołądkowe i zapewniając długotrwałe uczucie sytości. Pektyny wiążą kwasy żółciowe i cholesterol w jelicie, wspomagając ich wydalanie, oraz stabilizują poziom glukozy po posiłku, zapobiegając gwałtownym wyrzutom insuliny i napadom wilczego głodu.

Obróbka pigwy wymaga ostrożności ze względu na jej niezwykle twardy, zwarty miąższ. Pierwszym krokiem jest starcie kutneru (meszku) suchą ściereczką, a następnie umycie owocu. Do krojenia należy używać dużego, ciężkiego i bardzo ostrego noża kuchennego. Owoce kroi się na ćwiartki, po czym dokładnie usuwa twarde gniazda nasienne. Ważne: nasion pigwy nie należy rozgniatać ani zjadać na surowo w dużych ilościach, gdyż zawierają amygdalinę. Pokrojone cząstki pigwy szybko ciemnieją na powietrzu, dlatego należy natychmiast wrzucać je do miski z zimną wodą z dodatkiem soku z cytryny.

Syrop z pigwy to bezkonkurencyjny dodatek do jesiennej i zimowej herbaty, często nazywany polską cytryną. Aby go przygotować, pokrojoną w cienkie plasterki pigwę układa się w wyparzonym słoju, przesypując warstwy cukrem (ok. 600–800 g cukru na 1 kg owoców). Słój przykrywa się gazą i odstawia w ciepłe miejsce na 3–5 dni, codziennie potrząsając, aż cukier całkowicie się rozpuści, a owoce puszczą złocisty sok. Zlany sok pasteryzuje się w buteleczkach. Dodany do herbaty nadaje jej niesamowity, głęboki, owocowo-kwiatowy aromat i dostarcza witamin.

Nalewka pigwówka to absolutny klasyk polskiej tradycji nalewkarskiej o zachwycającej, bursztynowej barwie i miodowym bukiecie. Przepis: 1 kg oczyszczonej, pokrojonej pigwy zalać w słoju 500 ml spirytusu 95% i 500 ml czystej wódki 40% (uzyskując alkohol o mocy ok. 65%). Macerować przez 4–6 tygodni w ciemnym miejscu. Po tym czasie płyn zlać, a owoce zasypać 400 g miodu lipowego lub cukru. Po rozpuszczeniu syrop połączyć z nalewem spirytusowym, przefiltrować przez filtr do kawy i odstawić do leżakowania na minimum 6 miesięcy. Nalewka z każdym miesiącem zyskuje na szlachetności.

Dzięki ogromnej ilości naturalnych pektyn, z pigwy powstają najwspanialsze galaretki i konfitury bez dodatku żel-fixów. Prawdziwym rarytasem jest hiszpańskie dulce de membrillo (ser z pigwy): ugotowaną do miękkości pigwę miksuje się na gładkie purée z cukrem w proporcji 1:1, a następnie powoli smaży na małym ogniu przez 1–1,5 godziny, aż masa nabierze głębokiej rubinowej barwy i zgęstnieje. Masę wylewa się do płaskiej formy, suszy i kroi w plastry. Membrillo genialnie komponuje się z serami dojrzewającymi (manchego, parmezan) oraz orzechami włoskimi, stanowiąc wytworną przekąskę na każdym stole.