Czy istnieje idealna pora na filiżankę kawy, kiedy jej pobudzające właściwości są najsilniejsze?

Kofeina (1,3,7-trimetyloksantyna) jest szybko i niemal całkowicie (w 99%) wchłaniana z przewodu pokarmowego, osiągając szczytowe stężenie we krwi (Cmax) po 30–60 minutach od spożycia. Jej biologiczny okres półtrwania (t1/2) u dorosłych wynosi od 3 do 7 godzin i zależy od aktywności enzymu cytochromu P450 (izoformy CYP1A2 w wątrobie). Głównym mechanizmem pobudzającym kofeiny nie jest bezpośrednie dodawanie energii komórkowej, lecz kompetycyjne blokowanie receptorów adenozynowych A1 i A2A w ośrodkowym układzie nerwowym. Kofeina uniemożliwia cząsteczkom adenozyny – naturalnego neuroprzekaźnika sygnalizującego zmęczenie – łączenie się z receptorami, co zapobiega hamowaniu neuronów i wtórnie nasila uwalnianie dopaminy, noradrenaliny i acetylocholiny.

Kortyzol, główny glikokortykosteroid wydzielany przez korę nadnerczy, podlega ścisłemu rytmowi okołodobowemu regulowanemu przez jądro nadskrzyżowaniowe (SCN). W ciągu pierwszych 30–45 minut po przebudzeniu dochodzi do tzw. reakcji przebudzenia kortyzolowego (CAR – Cortisol Awakening Response), w której stężenie hormonu wzrasta nawet o 50–75%, osiągając dobowe maksimum i naturalnie stymulując czujność oraz glikogenolizę. Spożycie kofeiny w tym oknie czasowym przynosi znikome korzyści pobudzające, ponieważ ustrój znajduje się już w stanie maksymalnej mobilizacji hormonalnej. Co więcej, regularne dostarczanie kofeiny podczas szczytu kortyzolowego prowadzi do szybszego rozwoju tolerancji farmakologicznej oraz rozregulowania naturalnego rytmu osi HPA.

Z chronobiologicznego punktu widzenia optymalny czas na pierwszą filiżankę kawy przypada na okres pomiędzy 90 a 120 minut po przebudzeniu (zazwyczaj między godziną 9:30 a 11:30), gdy stężenie endogennego kortyzolu zaczyna opadać. Picie kawy na czczo u osób wrażliwych może nasilać wydzielanie kwasu solnego, drażnić błonę śluzową żołądka i sprzyjać refluksowi żołądkowo-przełykowemu (GERD) – bezpieczniejszym rozwiązaniem jest spożycie jej po posiłku. Aby zapobiec zaburzeniom architektury snu (skróceniu fazy NREM N3 głębokiego snu wolnofalowego), ostatnią porcję kofeiny należy przyjąć minimum 8–9 godzin przed planowanym spoczynkiem, co pozwala na spadek jej stężenia poniżej progu zakłócającego neurofizjologiczną regenerację mózgu.