Zaburzenia układu pokarmowego u biegaczy i sportowców wytrzymałościowych – przyczyny, niedokrwienie trzewne i profilaktyka

Podczas intensywnego biegu dochodzi do redystrybucji krwi: organizm przekierowuje do 80% rzutu serca do pracujących mięśni szkieletowych i skóry, drastycznie zmniejszając przepływ krwi przez narządy trzewne (niedokrwienie trzewne, splanchnic ischemia).

Niedotlenienie enterocytów prowadzi do rozszczelnienia ścisłych połączeń (tight junctions) nabłonka jelitowego. Skutkuje to translokacją bakteryjnych lipopolisacharydów (LPS) do krwioobiegu, wywołując miejscowy stan zapalny, biegunkę wysiłkową i kurczowe bóle brzucha.

Najczęstsze błędy dietetyczne wyzwalające dolegliwości:

• Napoje hipertoniczne i żele energetyczne – popijanie żelu węglowodanowego zbyt małą ilością wody tworzy w żołądku roztwór o wysokiej osmolarności, co 'ściąga' wodę z naczyń do światła jelita, wywołując gwałtowną biegunkę;
• Nasycenie transporterów fruktozy (GLUT-5) – spożycie samej fruktozy bez glukozy powoduje fermentację cukru w jelicie grubym; optymalny stosunek to 2:1 lub 1:0,8 (glukoza : fruktoza);
• Błonnik i tłuszcz przed startem – posiłki wysokobłonnikowe spożyte na mniej niż 3–4 godziny przed zawodami zalegają w żołądku i nasilają wstrząsy mechaniczne.

Przewód pokarmowy wykazuje niezwykłą zdolność adaptacji. Strategia 'treningu jelita' polega na regularnym przyjmowaniu węglowodanów i płynów podczas długich wybiegań treningowych, co zwiększa gęstość transporterów jelitowych SGLT1 i GLUT-5, przyspieszając opróżnianie żołądka.

U biegaczy ze skłonnością do IBS i wzdęć skutecznym rozwiązaniem jest przejście na dietę low-FODMAP (eliminację fermentujących oligosacharydów, disacharydów i polioli) na 3–7 dni przed kluczowym startem, co redukuje objętość gazów i zawartość wody w jelitach.