Polifenole roślinne – potężne antyoksydanty neutralizujące wolne rodniki i stres oksydacyjny

Polifenole charakteryzują się obecnością co najmniej dwóch grup hydroksylowych przyłączonych do pierścienia aromatycznego. Dzielą się na cztery główne klasy: flawonoidy (flawonole, flawony, izoflawony, antocyjany, flawanole np. EGCG w zielonej herbacie), kwasy fenolowe (pochodne kwasu hydroksybenzoesowego i hydroksycynamonowego, np. Kwas chlorogenowy w kawie), stilbeny (z reprezentatywnym resweratrolem w ciemnych winogronach) oraz lignany (obecne m.in. W nasionach lnu). W roślinie odpowiadają za barwę, cierpkość oraz odporność na stres abiotyczny, natomiast w diecie człowieka modulują ekspresję genów, poprawiają profil lipidowy i wspierają mikrobiotę jelitową.

Wolne rodniki to wysoce reaktywne atomy lub cząsteczki posiadające niesparowany elektron na powłoce walencyjnej (np. Anionorodnik ponadtlenkowy, rodnik hydroksylowy, tlenek azotu). W warunkach homeostazy pełnią rolę przekaźników sygnałowych i biorą udział w niszczeniu bakterii przez neutrofile. Problem pojawia się, gdy tempo wytwarzania reaktywnych form tlenu (RFT) przewyższa pojemność endogennych układów antyoksydacyjnych (dysmutazy ponadtlenkowej, katalazy, peroksydazy glutationowej) – stan ten nazywamy stresem oksydacyjnym. RFT atakują lipidy błon komórkowych (powodując peroksydację lipidów i utlenianie cząsteczek LDL), niszczą białka enzymatyczne oraz uszkadzają helisę DNA, co prowadzi do miażdżycy, neurodegeneracji i mutacji nowotworowych.

Polifenole neutralizują wolne rodniki wielotorowo. Podstawowy mechanizm polega na bezpośrednim oddaniu atomu wodoru lub elektronu niesparowanemu rodnikowi, co stabilizuje cząsteczkę agresora. Powstający rodnik polifenolowy jest stabilny i bezpieczny dzięki rezonansowej delokalizacji ładunku na pierścieniu aromatycznym. Ponadto fitozwiązki te chelatują jony metali przejściowych (żelaza i miedzi), hamując reakcję Fentona, w której powstaje najbardziej toksyczny rodnik hydroksylowy. Równie istotnym działaniem jest aktywacja szlaku Nrf2/ARE, co pobudza komórki do endogennej produkcji własnych enzymów ochronnych. Bogatym źródłem polifenoli są owoce jagodowe (aronia, borówki, czarne porzeczki), kakao, zielona herbata, oliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia oraz warzywa kapustne.