Rodzaje ciał i strategia kreowania sylwetki

W roku 1940, W. Sheldon, opierając się na analizie zdjęć 4000 studentów, doszedł do wniosku, że istnieją trzy typy budowy ciała. Teoria ta opiera się na istnieniu trzech warstw komórek, które tworzą różne układy: endoderma (np. układ pokarmowy), ektoderma (np. układ nerwowy, narządy zmysłów) i mezoderma (np. układy krążenia, rozrodczy, mięśniowy). Dominacja jakiejkolwiek z tych warstw miałaby determinować wygląd sylwetki, osobowość oraz stan zdrowia. Omawiane są trzy główne typy sylwetki.

Osoby o tym somatotypie charakteryzują się wąskimi ramionami i szerszymi biodrami. Powszechnie uważa się, że u endomorfów częściej nagromadza się tkanka tłuszczowa. Co więcej, ciało gromadzi więcej wody, co sprawia, że taka osoba może wydawać się bardziej masywna.

– dominantne cechy ektomorfizmu to wąskie ramiona oraz talia, długie kończyny i niewielki obwód kości. Osoby o takiej budowie ciała mogą mieć problemy z nabieraniem masy mięśniowej.

Osoba z tym typem ciała łączy cechy ektomorficzne i endomorficzne. Ich charakterystyczne cechy to szeroki obwód klatki piersiowej, wąskie biodra oraz rozległe kończyny. Typy mezosomatyczne zazwyczaj posiadają niski poziom tłuszczu w organizmie i są zdolne do łatwego rozwoju masy mięśniowej.

Obecnie metoda Heatha-Cartera jest wykorzystywana do oceny somatotypu. Ta metoda uwzględnia pomiary takie jak grubość kości, obwód uda i ramienia, a także fałdy skórno-tłuszczowe. Kluczowe znaczenie mają również waga ciała oraz wzrost. Następnie uzyskane pomiary są wprowadzane do wzorów matematycznych. Większość tych pomiarów zmienia się w trakcie życia człowieka, co może wpłynąć na to, do jakiego somatotypu zostanie przypisana dana osoba. Takie szczegółowe obliczenia nie są jednak konieczne dla osoby uprawiającej sport amatorsko. Dla zwykłej osoby może okazać się wystarczające samodzielne określenie własnego typu ciała w lustrze: osoba wysoka i szczupła to ektomorfik, osoba muskularna i dobrze wysportowana to mezomorfik, a osoba o okrągłych kształtach lub masywnej budowie to endomorfik.

Wielu fizycznie aktywnych ludzi wierzy, że somatotyp ma ogromny wpływ na osiągnięcia siłowe i kształtowanie sylwetki. W 1994 roku opublikowano badanie, które potwierdza tę tezę. Grupa mężczyzn uczestniczyła w treningu siłowym przez 12 tygodni, w trakcie których zaobserwowano większy wzrost masy mięśniowej u osób o endomorficznej budowie ciała niż u osób o ektomorficznej budowie. (L. M. Van Etten, F. T. Verstappen, K. R. Westerterp, 1994). W kolejnym eksperymencie, przeprowadzonym na grupie 36 aktywnych fizycznie mężczyzn, zbadano związek między somatotypem a wydajnością beztlenową w ćwiczeniach, takich jak przysiad ze sztangą i wyciskanie sztangi leżąc. Okazało się, że osoby o budowie mezomorficznej osiągnęły lepsze wyniki siłowe niż osoby o pozostałych somatotypach (H. Ryan-Stewart, J. Faulkner, S. Jobson, 2018). W badaniu przeprowadzonym na zawodnikach judo wykazano, że osoby o budowie ektomorficznej radziły sobie słabiej podczas treningów niż mezomorficy odznaczający się większą siłą (J. Lewandowska i wsp., 2011). Inny eksperyment wykazał, że ektomorficy w porównaniu z mezomorfikami radzili sobie lepiej podczas treningów taekwondo (J. -W. Noh, J. -H. Kim, J. Kim, 2013). Niektórzy uważają, że podział na somatotypy powinien być punktem odniesienia przy wyborze odpowiedniej dyscypliny sportowej, jednak w dostępnych badaniach skupiano się głównie na analizie składu ciała i ilości tkanki tłuszczowej, pomijając uwarunkowania genetyczne i psychologiczne, które powinny być kluczowe w procesie klasyfikacji.

Powszechnie uważa się, że ektomorficy napotykają trudności w budowaniu masy mięśniowej ze względu na szybki metabolizm i wysoką spontaniczną aktywność fizyczną. Kluczem do sukcesu w ich przypadku jest zapewnienie odpowiedniej nadwyżki kalorycznej, ograniczenie nadmiernego wysiłku kardio oraz skupienie się na ciężkich ćwiczeniach wielostawowych z dłuższymi przerwami wypoczynkowymi.

Tworzenie planu procesu formowania sylwetki opartego na teorii somatotypów jest nieuzasadnione. Typ budowy ciała nie ma wpływu na zapotrzebowanie kaloryczne ani predyspozycje sportowe. Teoria zakładająca istnienie somatotypów nie uwzględnia ważnych uwarunkowań związanych z układami hormonalnym i nerwowym. Istnieją inne, bardziej skuteczne metody, które pomagają opracować indywidualny plan żywieniowy i program treningowy, a masa ciała danej osoby jest w tym przypadku lepszym wyznacznikiem niż somatotyp.