Przewlekła niewydolność nerek – zalecenia dietetyczne oraz przykładowy jadłospis terapeutyczny

Nerki odpowiadają za filtrację krwi, usuwanie mocznika i kwasu moczowego, regulację ciśnienia tętniczego, erytropoezę oraz metabolizm witaminy D. W przebiegu PChN dochodzi do przeciążenia i stwardnienia ocalałych nefronów (hiperfiltracji kłębuszkowej). Głównym celem dietoterapii w okresie przeddializacyjnym (stadia G1–G4) jest odciążenie miąższu nerkowego poprzez ograniczenie podaży białka, kontrolę ciśnienia tętniczego przez redukcję sodu oraz zapobieganie niebezpiecznym powikłaniom, takim jak hiperkaliemia (nadmiar potasu grożący arytmią serca) i hiperfosfatemia (prowadząca do wtórnej nadczynności przytarczyc i mineralnej choroby kości). Jednocześnie jadłospis musi pokrywać zapotrzebowanie energetyczne (30–35 kcal/kg mc./dobę), aby chronić chorego przed niedożywieniem białkowo-energetycznym (PEW).

Postępowanie dietetyczne w PChN wymaga precyzyjnego dostosowania do stadium choroby i wyników badań laboratoryjnych: podaż białka w okresie przeddializacyjnym ogranicza się do 0,6–0,8 g/kg należnej masy ciała/dobę, wybierając głównie białko o wysokiej wartości biologicznej (jaja, drób, ryby, specjalistyczne pieczywo niskobiałkowe). Sód ogranicza się do maksymalnie 2000 mg na dobę (ok. 5 g soli), całkowicie rezygnując z dosalania, konserw i gotowych wędlin. Ograniczenie potasu (poniżej 2000–2500 mg/dobę) staje się konieczne przy spadku GFR poniżej 30 ml/min/1,73m² – zaleca się podwójne gotowanie warzyw z odlewaniem wody oraz unikanie suszonych owoców, bananów, pomidorów i czekolady. Fosfor kontroluje się poprzez eliminację żywności wysoko przetworzonej z dodatkiem fosforanów (napoje typu cola, serki topione, proszki do pieczenia). Podaż płynów dostosowuje się ściśle do dobowej diurezy i obecności obrzęków.

Przykładowy zbilansowany jadłospis w okresie przeddializacyjnym (ok. 2000 kcal, 40–45 g białka, z kontrolowaną zawartością sodu i fosforu):
• Śniadanie: 3 kromki pieczywa niskobiałkowego (skrobiowego PKU) posmarowane masłem osełkowym (15 g), 2 plasterki pieczonej piersi z indyka (30 g), sałata masłowa i świeży ogórek bez skórki; słaba herbata z odrobiną miodu.
• II Śniadanie: Pieczone jabłko z cynamonem i łyżeczką rodzynek lub domowy kisiel żurawinowy z dodatkiem mąki ziemniaczanej i odrobiny cukru.
• Obiad: Gotowane ziemniaki podwójnie gotowane (150 g) z dodatkiem koperku i oleju rzepakowego, duszony filet z dorsza na parze (80 g), surówka z gotowanej tartej marchwi z dodatkiem oliwy z oliwek.
• Podwieczorek: Wafle ryżowe niesolone z domowym dżemem truskawkowym niskosłodzonym lub mus z jagód.
• Kolacja: Sałatka z makaronu niskobiałkowego (50 g suchej masy), ugotowanego brokułu (wcześniej moczonego w wodzie), odrobiny oliwy z oliwek i pestek słonecznika (10 g); napar z melisy.