Spektrum autyzmu i żywienie

Autyzm charakteryzuje się trudnościami w porozumiewaniu się oraz komunikowaniu, a także problemami z nawiązywaniem i utrzymywaniem kontaktów społecznych. Powodów autyzmu jest wiele, a pierwsze objawy mogą pojawić się już we wczesnym dzieciństwie. Małe dziecko może nie utrzymywać kontaktu wzrokowego z opiekunem i nie reagować na swoje imię. Osoby z autyzmem często nie wykazują zainteresowania zabawą i powtarzają pewne zachowania. Obserwuje się również konieczność utrzymywania rutyny, niski poziom tolerancji na zmiany oraz zaburzenia sensoryczne. Przypuszcza się, że główną rolę odgrywają czynniki genetyczne (np. mutacje genetyczne związane z wiekiem rodziców w momencie zapłodnienia), ale także nieprawidłowy przebieg ciąży lub porodu, ciężkie infekcje w okresie ciąży lub niemowlęcym, a nawet ekspozycja na pewne substancje chemiczne. Prawdopodobnie ma znaczenie połączenie podatności genetycznej z czynnikami środowiskowymi. Wiele osób wiąże autyzm ze szczepionkami przeciwko odrze, śwince i różyczce, jednak nie wykazano żadnego związku między szczepieniami a rozwojem zaburzeń. Nieprawdą jest również hipoteza, że negatywne nastawienie matki do dziecka powoduje częstsze występowanie autyzmu (M. Khymko, M. Cylkowska-Nowak 2011). Autyzm z reguły rozpoznawany jest około 3. roku życia, choć niektóre osoby otrzymują diagnozę dopiero w dorosłości. Autyzm jest stanem trwającym przez całe życie i nie poddaje się wyleczeniu, ale holistyczna terapia prowadzona przez specjalistów może złagodzić wiele symptomów i poprawić funkcjonowanie dziecka w społeczeństwie. Jest istotne, aby wczesne objawy niepokojące zostały zauważone i zgłoszone do dalszej diagnozy. Diagnoza lub wykluczenie autyzmu przeprowadzane jest przez zespół specjalistów, w tym psychologa i psychiatry.

Osoby znajdujące się w spektrum autyzmu często wykazują zaburzenia sensoryczne, które wpływają na wybór żywności lub smak dziecka, pomimo powiązania z innym produktem spożywczym. Oszacowano, że ten problem występuje u 51–89% młodych autystów (A. Narzisi i wsp. 2021). W skrajnych przypadkach akceptują tylko kilka wybranych produktów. Dziecko może być zakłócone przez konsystencję żywności, jej intensywny zapach lub smak lub to, że produkt spożywczy jest systematycznie kojarzony z innym produktem. Jednak ludzie mogą również doświadczać tego problemu z określonym produktem żywnościowym, ale jest również oszacowane, że występuje u 51% młodych autystów.

W trakcie poszukiwania alternatywnych metod leczenia rodzice mogą napotkać na szereg sprzecznych informacji dotyczących diet, które mają wspierać proces terapeutyczny. Menu może poprawić samopoczucie i funkcjonowanie, np. poprzez zmniejszenie objawów jelitowych, jednak należy pamiętać, że nie eliminuje ono cech autystycznych. Często zalecanym modelem jest dieta bezglutenowa i bezkazeinowa. Gluten to mieszanina białek roślinnych występujących w ziarnach zbóż glutenowych (pszenicy, żyta, jęczmienia), a kazeina to główne białko mleka, zaliczane do silnych alergenów. Istnieją badania, w których wykazano poprawę w funkcjonowaniu osób w spektrum autyzmu na skutek wyeliminowania z diety glutenu i kazeiny, jednakże należy zaznaczyć, że badania te przeprowadzano na małej grupie pacjentów i nie były one randomizowane. Obecnie nie ma wystarczających dowodów, że dieta ta jest skuteczna, więc nie powinno jej się rutynowo zalecać (A. Keller i wsp. 2021). Wskazaniem do stosowania diety bezglutenowej jest celiakia, nieceliakalna nadwrażliwość na gluten lub alergia na białka zbóż glutenowych, a do stosowania diety bezkazeinowej – nadwrażliwość na białko mleka krowiego. Wielu rodziców mimo wszystko decyduje się na taki jadłospis dla swoich pociech, jednakże warto pamiętać, że dieta bezglutenowa niesie za sobą ryzyko niedoborów pokarmowych, a ze względu na zmiany w mikrobiocie jelit może również wywołać działania niepożądane ze strony układu pokarmowego, np. biegunki, wzdęcia i zaparcia. Z tego powodu powinna być prowadzona pod okiem dietetyka.