Dietetyczne zalecenia dla osób cierpiących na depresję

Zaburzenie depresyjne to skomplikowany zespół chorób psychicznych o złożonym podłożu. Badania nad jego przyczynami potwierdziły, że jest to choroba o zróżnicowanym charakterze, której rozwój ulega wpływom zarówno czynników wewnętrznych, jak i zewnętrznych. Ocenia się, że w Polsce co dziesiąta osoba doświadcza problemów psychicznych, a kobiety są dwukrotnie bardziej narażone na depresję niż mężczyźni. Należy jednak pamiętać, że ta statystyka może być zniekształcona, ponieważ przedstawicielki płci żeńskiej częściej decydują się na konsultacje z lekarzami specjalistami.

Coraz częściej podkreśla się rolę jelit jako „drugiego mózgu”. Procesy zachodzące w przewodzie pokarmowym mają bezpośredni wpływ na nasze samopoczucie i emocje. W medycynie pojawiło się nawet nowe dziedzina – neurogastrologia. Badania naukowe potwierdzają istotne powiązanie układu nerwowego z przewodem pokarmowym. Ustalono, że schorzenia jelitowe mogą stanowić jeden z czynników etiologicznych depresji i innych zaburzeń psychicznych. Ponad 90% serotoniny powstaje w jelitach dzięki mikroflorze. Dysbioza, czyli zaburzenie równowagi bakteryjnej, prowadzi do wzrostu poziomu cytokin prozapalnych, co może wywoływać objawy depresyjne. Terapia łącząca antydepresanty z lekami przeciwzapalnymi przynosi lepsze efekty u pacjentów z zaburzeniami psychicznymi.

Racjonalnie dobrana dieta odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu prawidłowej aktywności organizmu, w tym stabilności emocjonalnej. W ostatnim czasie naukowcy coraz częściej badają związek między składnikami odżywczymi a występowaniem depresji. Przyjrzyjmy się temu zagadnieniu bliżej: Kwasy tłuszczowe są niezbędne do zapewnienia prawidłowego funkcjonowania organizmu, w tym procesów poznawczych, społecznych i emocjonalnych. Stanowią podstawowy składnik układu nerwowego, mózgu oraz wszystkich komórek. Mózg i centralny układ nerwowy zawierają NNKT (niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe), w tym kwas arachidonowy (AA), kwas dokozaheksaenowy (DHA) i kwas eikozapentaenowy (EPA). Niedobór DHA może prowadzić do zaburzeń stabilności błony komórkowej neuronów, zaburzeń w przekaźnictwie dopaminy i serotoniny, co z kolei wpływa na wahania nastroju, np. w przypadku depresji. EPA natomiast reguluje równowagę immunologiczną poprzez redukcję kwasów tłuszczowych o działaniu prozapalnym. Poprawia również przepływ krwi, co ułatwia dostarczanie składników odżywczych do mózgu, zapobiegając zaburzeniom nastroju. Dzięki swoim przeciwzapalnym właściwościom, EPA odgrywa istotną rolę w terapii depresji. Istotnym problemem jest nieprawidłowy stosunek kwasów tłuszczowych w diecie, co może nasilać objawy depresji, agresji i pogarszać funkcje poznawcze. Obecnie stwierdza się, że równowaga między kwasami tłuszczowymi wielonienasyconymi omega-6 i omega-3 oraz kwasami nasyconymi i wielonienasyconymi jest zaburzona, co przyczynia się do rozwoju chorób degeneracyjnych. Badania naukowe potwierdzają, że odpowiednia podaż kwasów tłuszczowych omega-3 (EPA, DHA) może zmniejszać objawy depresji, poprawiać procesy poznawcze i regulować nastrój u osób w każdym wieku. Kwasy tłuszczowe omega-3 stosuje się również w leczeniu lekoopornej depresji, np. u dzieci, matek karmiących i kobiet w ciąży. Najlepszymi źródłami EPA i DHA są tłuste ryby morskie (sardynki, tuńczyk, łosoś atlantycki, makrela, śledź) oraz owoce morza. Ponadto kwasy tłuszczowe można znaleźć w oleju lnianym, z wiesiołka, rzepakowym, sojowym, orzechach i warzywach liściastych. Serotonina, nazywana "hormonem szczęścia", jest ważnym neuroprzekaźnikiem w ośrodkowym układzie nerwowym. Odpowiada za regulację nastroju, snu i apetytu. Niski poziom serotoniny może prowadzić do nadmiernego jedzenia i rozwoju depresji. Hormon ten powstaje w organizmie z L-tryptofanu w obecności kwasu foliowego, witaminy B12 i B6. Tryptofan jest aminokwasem egzogennym, który musi być dostarczany z pożywieniem. Można go znaleźć w serach, jajach, mięsie, wędlinach, rybach, produktach zbożowych, warzywach, owocach, migdałach i orzechach. Badania wskazują, że kobiety są bardziej narażone na wahania nastroju w przypadku niedoboru tryptofanu. Nadmiar tryptofanu jest rzadki, ale może wystąpić w wyniku nieprawidłowej suplementacji i objawiać się nudnościami, wymiotami, bólami głowy, zamgleniem wzroku, sennością, suchością w ustach, a w skrajnych przypadkach uszkodzeniem układu nerwowego i rozwojem nowotworów pęcherza moczowego.

Stan psychiczny zależy w dużej mierze od odpowiedniego dostarczania organizmowi witamin. W profilaktyce i leczeniu depresji szczególnie istotne są: Witamina D3, Witamina B1, Witamina B12, Witamina B6 oraz Kwas foliowy. Witamina D3 powstaje w skórze pod wpływem promieniowania słonecznego, a jej najbogatszym źródłem są ryby morskie o wysokiej zawartości tłuszczu. Badania naukowe potwierdzają, że niedobór tej witaminy zwiększa ryzyko osteoporozy, nowotworów, chorób autoimmunologicznych oraz zaburzeń psychicznych. Ponadto, niedobór witaminy D3 może przyczynić się do rozwoju epizodów depresyjnych lub ich nawrotów u osób z historią tej choroby. Witaminy z grupy B odgrywają kluczową rolę w leczeniu depresji. Witamina B1 (tiamina) jest niezbędna do prawidłowego przekazywania impulsów nerwowych, a jej niedobór może prowadzić do ograniczenia dostarczania glukozy do mózgu oraz zaburzeń neurologicznych. Witamina B12 i kwas foliowy są istotne, ponieważ uczestniczą w syntezie neuroprzekaźników, w tym serotoniny, która wpływa na nastrój. Niedobór witaminy B12 może prowadzić do zaburzeń pamięci i demencji. Kwas foliowy jest niezbędny do budowy neuroprzekaźników, a jego niedobór może prowadzić do uszkodzeń układu nerwowego. Homocysteina odgrywa również istotną rolę w patogenezie depresji.