Oliwa z oliwek – skład biochemiczny i właściwości odżywcze

Oliwa z oliwek stanowi podstawowe źródło tłuszczu w diecie śródziemnomorskiej, uznawanej przez kardiologów i dietetyków klinicznych za jeden z najzdrowszych modeli żywieniowych na świecie. Swój wyjątkowy potencjał terapeutyczny zawdzięcza harmonijnej kompozycji kwasów tłuszczowych oraz wysokiej koncentracji związków bioaktywnych o działaniu antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym. W profilu lipidowym oliwy dominują jednonienasycone kwasy tłuszczowe (MUFA), stanowiące od 56% do aż 83% wszystkich tłuszczów – głównym przedstawicielem tej frakcji jest kwas oleinowy (omega-9). Nasycone kwasy tłuszczowe stanowią około 8–14%, natomiast wielonienasycone kwasy tłuszczowe (PUFA, w tym kwas linolowy omega-6 i alfa-linolenowy omega-3) występują w ilości od 3,5% do 20%.

Korzystny stosunek kwasów jednonienasyconych do nasyconych sprawia, że regularne spożywanie oliwy z pierwszego tłoczenia (extra virgin) obniża stężenie aterogennej frakcji cholesterolu LDL oraz triglicerydów we krwi, przy jednoczesnym utrzymaniu lub podwyższeniu ochronnej frakcji HDL. Ponadto oliwa dostarcza rozpuszczalnych w tłuszczach witamin E (alfa-tokoferolu) oraz K (filochinonu), fitosteroli roślinnych, skwalenu oraz unikalnych polifenoli (m.in. hydroksytyrozolu, tyrozolu i oleokantalu). Związki te hamują peroksydację lipidów, poprawiają funkcję śródbłonka naczyniowego, wspierają wrażliwość tkanek na insulinę oraz zmniejszają ryzyko rozwoju miażdżycy, choroby niedokrwiennej serca i udaru mózgu.

Oliwa z oliwek, jako czysty tłuszcz roślinny (100% lipidów), cechuje się wysoką gęstością energetyczną: 100 g produktu dostarcza dokładnie 884 kcal. W codziennej praktyce dietetycznej kluczowe znaczenie ma wielkość porcji – jedna łyżka stołowa (ok. 10–12 g) dostarcza około 88–105 kcal, natomiast mała łyżeczka do herbaty (5 g) to około 44 kcal. Oliwa nie zawiera węglowodanów, białka ani błonnika. Mimo wysokiej kaloryczności, włączenie 2–3 łyżek oliwy extra virgin do codziennego jadłospisu nie powoduje przyrostu masy ciała, lecz dzięki stymulacji wydzielania cholecystokininy (CCK) zwiększa poposiłkowe uczucie sytości, poprawia wrażliwość insulinową tkanek i chroni układ krążenia.

Zastosowanie wysokiej jakości oliwy z oliwek wykracza daleko poza profilaktykę kardiometaboliczną – od tysiącleci stanowi ona również ceniony surowiec w dermatologii i kosmetologii pielęgnacyjnej. Dzięki wysokiej zawartości skwalenu (będącego naturalnym składnikiem ludzkiego sebum), kwasu oleinowego, fitosteroli oraz witaminy E, oliwa doskonale integruje się z płaszczem hydrolipidowym naskórka, wzmacniając jego funkcję barierową i ograniczając przeznaskórkową utratę wody (TEWL).

Regularne stosowanie oliwy w pielęgnacji wykazuje wielokierunkowe działanie regenerujące:

• Pielęgnacja skóry suchej, dojrzałej i atopowej: Oliwa zmiękcza zrogowaciały naskórek, łagodzi podrażnienia, redukuje uczucie szorstkości oraz neutralizuje wolne rodniki odpowiedzialne za fotostarzenie skóry.
• Ochrona i regeneracja włosów (olejowanie): Zabieg olejowania łodygi włosa domyka łuski keratynowe, przywraca pasmom elastyczność i blask oraz zabezpiecza końcówki przed rozdwajaniem i uszkodzeniami termicznymi.
• Wzmocnienie płytki paznokciowej: Lekko podgrzana oliwa z dodatkiem kilku kropel soku z cytryny intensywnie odżywia macierz paznokcia, zmiękcza skórki i zapobiega łamliwości oraz rozwarstwianiu się płytki.