Jak uniknąć cukrzycy? Zrozumienie przyczyn i uwarunkowań tej choroby

W zależności od typu cukrzycy jej problematyka i przyczyny są zróżnicowane. Cukrzyca typu I (insulinozależna) spowodowana jest przez proces autoimmunologiczny dotykający komórki beta trzustki, czyli tzw. Wyspy Langerhansa, wskutek którego następuje niedobór insuliny lub jej brak. Choroba ta czasem przebiega bardzo podstępnie, bowiem proces autoimmunologiczny może trwać latami i schorzenie może się ujawnić między 4. a 5. Dekadą życia (to tzw. cukrzyca autoimmunologiczna typu LADA). W związku z tym za czynniki wywołujące pośrednio lub bezpośrednio uszczerbek na pracy trzustki i sprzyjające wystąpieniu cukrzycy typu I lub zaburzeń gospodarki węglowodanowej uważa się: współwystępującą chorobę autoimmunologiczną, najczęściej celiakię, ale też inne schorzenia, takie jak: autoimmunologiczne zapalenie tarczycy typu Hashimoto, reumatoidalne zapalenie stawów, stwardnienie rozsiane, choroba Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego; przebytą chorobę wirusową lub bakteryjną; przewlekłą alergię pokarmową lub wziewną; ostre lub przewlekłe zapalenie trzustki; niedobory takich pierwiastków jak: chrom, cynk i mangan, które kontrolują stężenie glukozy we krwi. Cukrzyca typu II (insulinoniezależna) spowodowana jest stanem insulinoodporności, czyli uodpornieniem się komórek organizmu na własną insulinę. Za czynniki wywołujące hiperglikemię w tym przypadku odpowiadają: czynniki genetyczne, tzw. Dziedziczenie wielogenowe – u pacjentów, których w najbliższej rodzinie rodzice lub dziadkowie chorowali na cukrzycę I lub II typu, jest zwiększone ryzyko wystąpienia tego schorzenia, otyłość typu brzusznego, która wywołuje wiele zmian w metabolizmie, m. in. Zmiany mięśni, wątroby, a na końcu samej trzustki, która, odbierając informacje o stanie permanentnego podwyższonego stężenia glukozy we krwi, wyczerpuje swoje rezerwy i manifestuje je hiperglikemią, mała aktywność fizyczna. Inne rodzaje cukrzycy: MODY, czyli cukrzyca wieku dorosłego, cukrzyca występująca u ludzi młodych lub cukrzyca noworodków wywołane są defektem genetycznym komórek beta trzustki; cukrzyca polekowa powstaje na skutek leczenia glikokortykosteroidami lub przez kontakt z innymi substancjami chemicznymi; cukrzyca ciążowa wywołana jest antagonizmem pomiędzy hormonami ciążowymi (z reguły ich podwyższonym stężeniem) a insuliną, przez który dochodzi do insulinooporności, wzrastającego zapotrzebowania na insulinę oraz podwyższenia stężenia glukozy w celu ułatwienia płodowi dostępu do glukozy.

Zarówno identyfikacja czynników ryzyka, jak i dobór metod zapobiegania cukrzycy różnią się w zależności od jej rodzaju. Jednak niezależnie od typu choroby, kluczową rolę odgrywa systematyczne wdrażanie zasad zdrowego trybu życia. Obejmuje to: zbilansowaną dietę dostosowaną do indywidualnych potrzeb organizmu, uwzględniającą wiek, płeć oraz ewentualne schorzenia towarzyszące (zgodnie z wytycznymi Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – PZH), regularną aktywność ruchową o umiarkowanej intensywności, zapewnienie organizmowi odpowiedniej ilości snu o wysokiej jakości, stosowanie technik relaksacyjnych w celu redukcji stresu oksydacyjnego, kultywowanie optymistycznego podejścia do życia, a także dbanie o prawidłową regenerację tkanek i efektywne natlenowanie organizmu. Przestrzeganie tych zaleceń sprzyja utrzymaniu optymalnej masy ciała przez całe życie, co jest szczególnie istotne, gdyż nadmierne gromadzenie się tkanki tłuszczowej – zwłaszcza trzewnej w okolicy brzusznej – stanowi jeden z głównych czynników predysponujących do rozwoju insulinooporności. Ponadto, systematyczna aktywność fizyczna zwiększa wrażliwość komórek na działanie insuliny, poprawiając tym samym metabolizm glukozy. Niezwykle ważnym elementem profilaktyki jest również regularne monitorowanie stanu zdrowia poprzez wykonywanie badań przesiewowych (w tym pomiar stężenia glukozy we krwi żylnej lub włośniczkowej na czczo) oraz świadoma samoobserwacja. Jeśli w ciągu ostatnich trzech miesięcy zaobserwowałeś u siebie nieuzasadniony spadek masy ciała, uporczywe uczucie pragnienia (polidypsję), zwiększoną częstotliwość oddawania moczu (poliurię), przewlekłe zmęczenie i senność, suchość skóry lub nieprzyjemny zapach z ust (halitozę), niezwłocznie skonsultuj się z lekarzem pierwszego kontaktu w celu wykonania podstawowej diagnostyki glikemii.