Spór o uzależnienie od jedzenia

Zgodnie z klasyfikacją zaburzeń psychicznych opublikowaną przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne w Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM), uzależnienie od substancji psychoaktywnych stanowi zaburzenie charakteryzujące się niekontrolowanym, przymusowym spożywaniem środków odurzających lub psychotropowych, nawet wówczas, gdy takie zachowanie pociąga za sobą poważne negatywne konsekwencje zdrowotne, społeczne lub zawodowe. Do podstawowych kryteriów diagnostycznych – zgodnie z wytycznymi DSM – zalicza się:

• Utratę kontroli nad spożyciem (przyjmowanie substancji w ilościach przekraczających pierwotne zamierzenia czasowe lub ilościowe, niepowodzenia w próbach ograniczenia dawki, angażowanie znacznej części czasu na pozyskiwanie, zażywanie lub regenerację po użyciu środka);

• Zaniedbywanie obowiązków społecznych i zawodowych (pogorszenie funkcjonowania w relacjach interpersonalnych, zaniedbywanie roli rodzinnej lub zawodowej na rzecz uzależnienia);

• Podtrzymywanie ryzykownych zachowań (kontynuowanie używania substancji mimo świadomości fizycznych lub psychicznych zagrożeń, np. zaostrzenia chorób współistniejących);

• Objawy farmakologiczne (rozwój tolerancji – konieczność zwiększania dawek dla osiągnięcia pożądanego efektu – oraz występowanie zespołów abstynencyjnych, obejmujących dolegliwości fizyczne i psychiczne po przerwaniu regularnego zażywania).

Choć Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne (APA) nie uznaje oficjalnie terminu "uzależnienie od jedzenia" jako jednostki diagnostycznej, w niniejszym opracowaniu posłużono się tym pojęciem w celu opisania zjawiska nadmiernego, kompulsywnego spożywania pokarmów. Należy podkreślić, że jedzenie kompulsywne nie jest tożsame z uzależnieniem od jedzenia – badania przeprowadzone przez C. G. Longa, J. E. Blundella i G. Finlaysona wykazały, iż u 56,8% osób z rozpoznanym problemem kompulsywnego objadania się stwierdzono symptomy sugerujące mechanizmy uzależnienia. Coraz więcej publikacji naukowych skupia się na podobieństwach pomiędzy uzależnieniami od substancji (zdefiniowanymi w DSM) a nadmiernym jedzeniem, w tym na:

• Utracie zdolności do samokontroli nad ilością i częstotliwością spożycia;

• Powtarzających się, bezskutecznych próbach redukcji lub eliminacji konkretnych produktów z diety;

• Kontynuowaniu jedzenia pomimo występowania negatywnych skutków zdrowotnych (np. otyłości, cukrzycy) lub psychologicznych (np. poczucia winy, depresji).

W piątej edycji DSM (DSM-5) wprowadzono nową podkategorię diagnostyczną – zaburzenia niezwiązane z substancjami (non-substance-related disorders), obejmującą m.in. uzależnienie od hazardu. Nadmierne jedzenie nie zostało jednak włączone do tej grupy ze względu na niewystarczające dowody empiryczne potwierdzające jego uzależniający charakter. Dyskusja na temat potencjalnie uzależniających właściwości żywności pozostaje otwarta, a jednym z najbardziej wiarygodnych obecnie narzędzi pomiarowych jest Skala Uzależnienia od Jedzenia Yale’a (Yale Food Addiction Scale, YFAS), opracowana w celu identyfikacji zachowań analogicznych do uzależnień substancjalnych.