Cukrzyca typu 1 - choroba autoimmunologiczna u dzieci i młodzieży
Oliwia Kaczmarek
✓
Ekspert Medyczny Diets Premium • 15.03.2026
Odtwarzacz głosowy
Odsłuchaj treść artykułu na żywo
✓
Zweryfikowane merytorycznie przez dietetyka klinicznego:
Treść artykułu została zweryfikowana pod kątem zgodności z normami żywieniowymi IŻŻ, WHO oraz standardami klinicznymi PTGiP.
| MAGAZYN WIEDZY KLINICZNEJ Zdrowie | min czytania 6 min |
| Ekspert Medyczny Diets Premium Oliwia Kaczmarek | Zweryfikowane merytorycznie przez dietetyka klinicznego 15.03.2026 |
Najważniejsze fakty w pigułce
Diabetes to zespół chorób metabolicznych, które wiążą się z odstępstwami w produkcji lub działaniu insuliny, co prowadzi do podwyższonego poziomu glukozy we krwi (hiperglikemia). Jedną z odmian tej choroby jest cukrzyca typu 1, znana również jako cukrzyca zależna od insuliny, będąca chorobą autoimmunologiczną, która dotyka głównie młodych osób (
Plan Żywieniowy
Chcesz wdrożyć te zasady w codziennej diecie?
Nasz inteligentny generator ułoży dla Ciebie zbilansowany jadłospis w 3 minuty, uwzględniając zalecenia z tego artykułu.
Materiał PRO
PRO
Ten artykuł jest profesjonalnym materiałem merytorycznym (PRO) udostępnionym w całości.
Znaczenie i przyczyny cukrzycy typu pierwszego
Cukrzyca typu pierwszego jest mniej powszechna niż najczęściej występująca cukrzyca typu drugiego i stanowi ona 10-15% wszystkich przypadków choroby. Jej przebieg jest burzliwy, a początek choroby jest zwykle obserwowany pomiędzy 10. a 15. rokiem życia (A. Szypowska, J. Mrukowicz 2017). Spowodowana jest przez zniszczenie komórek β wysp trzustkowych, co prowadzi do niedoboru insuliny. Zjawisko to występuje w procesie autoimmunologicznym, w którym układ odpornościowy atakuje własne tkanki i komórki, wytwarzając przeciwciała. Do możliwych przyczyn występowania choroby zalicza się czynniki genetyczne, immunologiczne oraz środowiskowe, choć dokładny mechanizm nie został jeszcze w pełni poznany. Predyspozycja genetyczna do chorób autoimmunologicznych odgrywa również istotną rolę (poza cukrzycą, są to także choroba Hashimoto, celiakia czy nadczynność tarczycy). Infekcje wirusowe mogą także odgrywać pewną rolę w wywołaniu choroby. Nieleczona cukrzyca typu pierwszego stanowi potencjalnie śmiertelne zagrożenie, jednak odpowiednie leczenie może zapobiec powikłaniom i umożliwić prowadzenie normalnego i aktywnego życia.
Przypadłości cukrzycy typu 1
W przeciwieństwie do przebiegu cukrzycy typu 2 objawy zwykle rozwijają się szybko i gwałtownie, stając się widoczne, gdy 80–90% komórek β trzustki jest nieaktywnych. Typowe objawy obejmują: – znaczne pragnienie (polidypsja), – wzmożony głód (polifagia), – zmęczenie i senność, – rozmyte widzenie, – nudności, – utratę masy ciała, – częste oddawanie moczu (poliuria), moczenie nocne, – skłonność do infekcji, – suchość skóry i błon śluzowych. Bardzo wysoki poziom cukru może prowadzić do kwasicy i śpiączki ketonowej, która jest stanem krytycznym. Jej objawami są: ból brzucha, zapach acetonu z ust, nudności i wymioty, przyspieszony oddech, zaburzenia świadomości. Rozpoznanie cukrzycy opiera się na badaniu poziomu glukozy we krwi, który w tym przypadku zwykle jest bardzo wysoki. Stężenie insuliny jest obniżone lub bliskie zeru.
Leczenie cukrzycy typu pierwszego
Osoby dotknięte cukrzycą wymagają długoterminowej opieki i nadzoru ze strony zespołu specjalistów: diabetologa, dietetyka i psychologa. Głównym celem leczenia jest osiągnięcie poziomu glukozy we krwi zbliżonego do normy, uniknięcie hipoglikemii oraz zapobieganie powikłaniom choroby. W przypadku dzieci i młodzieży priorytetem jest zapewnienie odpowiedniego rozwoju fizycznego. Podstawowym sposobem zarządzania cukrzycą typu pierwszego jest intensywna terapia insulinowa przy użyciu wielokrotnych iniekcji insuliny lub pompy insulinowej.
Zalecenia żywieniowe dla osób z cukrzycą typu 1
Odpowiednie odżywianie stanowi kluczowy składnik procesu leczniczego, ale podstawowe zasady żywienia osób z cukrzycą typu 1 nie odbiegają znacząco od zasad zdrowej diety dla ogółu populacji i nie wymuszają licznych ograniczeń. Głównym celem odpowiedniej diety jest zapobieganie powikłaniom choroby, ustalanie normalnego poziomu glukozy we krwi oraz walka z przypadkami hipo- i hiperglikemii. Szczególnie istotne jest uwzględnienie związku między posiłkami a leczeniem insuliną. Osoby z cukrzycą powinny potrafić określić zawartość węglowodanów w porcji produktu - do tego celu wyznacza się wymienniki węglowodanowe. Jeden taki wymiennik definiuje ilość produktu zawierającą 10 gramów węglowodanów przyswajalnych (węglowodany w ogóle bez błonnika pokarmowego). Liczba wymienników ustala się indywidualnie z lekarzem diabetologiem na podstawie wieku, masy ciała, wzrostu i aktywności fizycznej pacjenta. Zdolność do określenia liczby wymienników węglowodanowych w posiłku pozwala na dopasowanie ilości insuliny podawanej w bolusie. W przypadku leczenia z wykorzystaniem osobistej pompy insulinowej należy także uwzględnić wymienniki białkowo-tłuszczowe (ilość produktu, które zawiera 100 kcal z białka i tłuszczu). Żywienie osoby chorującej na cukrzycę typu 1 powinno opierać się na regularnych posiłkach i uwzględniać wszystkie grupy podstawowych składników odżywczych.
Związki skrobiowe
W diecie osób z cukrzycą szczególną wagę przywiązuje się do związków skrobiowych, które bezpośrednio wpływają na poziom cukru we krwi po spożyciu posiłku. Dlatego zaleca się wybór produktów o wysokiej zawartości związków skrobiowych i bogatych w błonnik. Udział takich produktów w diecie powinien stanowić około 45–50% zapotrzebowania na energię. Zaleca się także ograniczenie węglowodanów łatwo przyswajalnych, takich jak cukier biały, słodycze oraz produkty z dodatkiem cukru, do maksymalnie 10% zapotrzebowania kalorycznego. Warto również wybierać produkty, które zawierają więcej złożonych węglowodanów, takich jak pełne ziarna, kasze, ryż brązowy i produkty cząsteczkowe.
Białko i tłuszcze
Podobnie jak w przypadku zasad dla całej populacji, białko powinno stanowić 15-20% codziennego zapotrzebowania na energię. Zaleca się spożywanie białka roślinnego, które można głównie znaleźć w nasionach roślin motylkowych. Z kolei tłuszcze powinny zapewnić 30-35% zapotrzebowania na energię. Warto podkreślić, że dodanie tłuszczu do posiłku wydłuża czas wchłaniania glukozy. Z powodu ryzyka powstawania zakrzepów w naczyniach krwionośnych, spożycie kwasów tłuszczowych nasyconych powinno być ograniczone, zapewniając jednocześnie odpowiednie dostarczenie niezbędnych kwasów tłuszczowych nienasyconych (omega-3 i omega-6). Poziom cholesterolu w diecie nie powinien przekraczać 300 mg na dzień, natomiast osoby z podwyższonym poziomem cholesterolu frakcji LDL powinny ograniczyć ten poziom do 200 mg na dobę.
Tagi
Oliwia Kaczmarek
Ekspert Medyczny Diets Premium
Ekspert zespołu medyczno-dietetycznego Diets Premium. Specjalizuje się w dietoterapii, optymalizacji metabolizmu oraz klinicznych planach żywieniowych.
Zobacz profil →
