Ernährungsempfehlungen für erwachsene Personen mit Laktoseunverträglichkeit: geeignete Lebensmittel und Strategien zur Kompensation möglicher Nährstoffdefizite

Nietolerancja laktozy u dorosłych wynika z niedoboru lub braku aktywności enzymu laktazy (laktazo-floryzynohydrolazy) w rąbku szczoteczkowym enterocytów jelita cienkiego. Laktaza odpowiada za hydrolizę dwucukru laktozy do wchłanialnych monosacharydów: glukozy i galaktozy.

Wyróżniamy hipolaktazję pierwotną (uwarunkowaną genetycznie – fizjologiczny spadek produkcji enzymu po okresie niemowlęcym, tzw. brak trwałości laktazy) oraz hipolaktazję wtórną (nabytą), wywołaną uszkodzeniem kosmków jelitowych w przebiegu celiakii, choroby Leśniowskiego-Crohna, infekcji rotawirusowych lub antybiotykoterapii.

Osoby z hipolaktazją rzadko wymagają całkowitej eliminacji nabiału. Większość dorosłych toleruje do 12 g laktozy w pojedynczej dawce (ilość w 1 szklance mleka) spożytej wraz z innym posiłkiem:

• Produkty o wysokiej zawartości laktozy (unikać w fazie zaostrzenia): Mleko płynne słodkie (4.8–5.0 g/100 g), mleko w proszku, skondensowane, maślanka, lody tradycyjne.
• Produkty o obniżonej zawartości laktozy: Jogurty naturalne i kefiry – żywe kultury bakterii produkują własną beta-galaktozydazę, ułatwiając trawienie laktozy w jelicie.
• Produkty naturalnie bezlaktozowe (< 0.1 g/100 g): Długo dojrzewające sery twarde (parmezan, grana padano, cheddar, gouda, emmentaler) – bakterie fermentacji mlekowej całkowicie zużywają laktozę podczas dojrzewania.

Głównym zagrożeniem zdrowotnym niekontrolowanej diety bezmlecznej jest drastyczny spadek podaży wapnia, grożący osteopenią i osteoporozą w późniejszym wieku. W diecie bezlaktozowej należy uwzględnić:

• Produkty mleczne bezlaktozowe (poddane enzymatycznej hydrolizie laktazą) – zachowują pełną zawartość wapnia, białka i witaminy B2.
• Wapń ze źródeł roślinnych o wysokiej biodostępności: nasiona maku, sezamu (tahini), migdały, tofu wzbogacane siarczanem wapnia, jarmuż, brokuły.
• Wody mineralne wysokozmineralizowane o zawartości wapnia > 150–300 mg/l.
• Napoje roślinne obligatoryjnie fortyfikowane węglanem wapnia i witaminą D3.

Laktoza jest powszechnie stosowanym dodatkiem technologicznym w przemyśle spożywczym (jako nośnik aromatów, emulgator, substancja zagęszczająca) oraz farmaceutycznym (jako wypełniacz w tabletkach i kapsułkach). Osoby o wysokiej wrażliwości powinny analizować etykiety w poszukiwaniu takich składników jak: serwatka w proszku, mleko w proszku, kazeinian sodu czy utwardzony tłuszcz mleczny.

Praktycznym rozwiązaniem w sytuacjach społecznych (restauracje, podróże) są doustne tabletki lub kapsułki z enzymem laktazy (pochodzącym z Aspergillus oryzae), przyjmowane tuż przed spożyciem posiłku zawierającego nabiał (4 000–10 000 jednostek FCC na posiłek).