Jedzenie jako konieczność i przyjemność – czy tylko? Zbadajmy funkcje, jakie pełni pożywienie

Jedzenie jako narzędzie regulacji stanu emocjonalnego niejednokrotnie staje się kluczowym mechanizmem radzenia sobie z trudnościami życiowymi. Z pewnością każdy z nas potrafi wyobrazić sobie scenariusz, w którym bohaterka filmu, zalaną łzami po konfliktowej rozmowie z bliską osobą, pochłania ogromne ilości słodkich przekąsek, siedząc w luźnym ubraniu przed ekranem telewizora. Zjawisko to nie jest nam obce również z własnego doświadczenia – w momentach zniechęcenia, frustracji czy smutku sięgamy instynktownie po produkty bogate w cukry proste, które – poprzez stymulację wydzielania neuroprzekaźników takich jak serotonina – przynoszą chwilową ulgę i poprawę samopoczucia. Mechanizm ten, choć zakorzeniony w biologicznych procesach organizmu, z czasem ulega wzmocnieniu poprzez uczenie się i powtarzanie. Już we wczesnym dzieciństwie, szczególnie w rodzinach, gdzie emocjonalna komunikacja jest utrudniona, dzieci uczą się łagodzić swoje stany emocjonalne za pomocą jedzenia, co w przyszłości może prowadzić do wykształcenia się nieadaptacyjnych nawyków, takich jak "zajadanie" stresu czy trudnych uczuć.

Jak już wspomniano, pierwsza w życiu człowieka więź z ważną osobą powstaje podczas karmienia.. W toku dalszego życia jedzenie nieodłącznie towarzyszy relacjom międzyludzkim, stanowiąc często ich dopełnienie, wyraz więzi i pozytywnych emocji, ale także obszar, w którym mogą rozgrywać się konflikty i „zgrzyty” między ludźmi.. Jedzenie jako wyraz miłości W relacjach społecznych jedzenie jest często sposobem na okazanie uczuć i troski o drugiego człowieka.. Matka przygotowująca posiłek dla rodziny zaspokaja nie tylko potrzeby fizjologiczne swoich bliskich, ale daje w ten sposób także wyraz miłości, zaangażowania, chęci opieki.. Wspólny posiłek zacieśnia więzi w rodzinie, jest idealną okazją do rozmowy, wymiany doświadczeń.. Podobne zjawisko zachodzi w związku – romantyczna kolacja we dwoje to jeden z wielu sposobów celebrowania miłości między partnerami.. W tym wypadku jedzenie – podobnie jak seks – może stanowić zarówno wyraz bliskości emocjonalnej jak i źródło przyjemnej stymulacji i doznań zmysłowych.. Jedzenie – substytut więzi Powyższe przykłady dowodzą pozytywnej roli jedzenia w relacjach międzyludzkich.. Niekiedy jednak staje się ono nie tyle wyrazem, co substytutem miłości, troski i zaangażowania.. Rodzice mający trudności z okazywaniem uczuć wobec dziecka mogą zamiast tego obficie je karmić, nadmiernie koncentrować się na spożywanym przez nie jedzeniu.. Taka nadopiekuńcza postawa wynika często także z ambiwalentnych uczuć wobec dzieci i związanego z nimi poczucia winy oraz chęci zadośćuczynienia „złym” emocjom stojącym w sprzeczności ze społecznymi oczekiwaniami wobec macierzyństwa.. Jak można się domyśleć dzieci z takich rodzin są szczególnie narażone na stosowanie nałogowego mechanizmu regulacji uczuć poprzez jedzenie.. Jedzenie jako forma nagrody i kary Jedzenie często jest wykorzystywane także w procesie wychowania jako forma nagrody i/lub kary.. Nic złego się nie dzieje, jeśli rodzice od czasu do czasu nagrodzą dziecko słodyczami, pod warunkiem, że w swoim repertuarze mają także inne formy nagrody na przykład pochwały słowne, przytulenie.. Jeśli jednak jedzenie jest głównym sposobem na docenienie dziecka, uczy się ono takiej formy nagradzania siebie, a słodycze stają się dla niego symbolem niewypowiedzianych słów uznania i akceptacji rodziców.. Stąd już tylko krok do zaspokajania potrzeb psychicznych za pomocą jedzenia w życiu dorosłym.. Traktowanie posiłku czy słodyczy jako nagrody jest ogromną przeszkodą dla osób, które próbują zrzucić nadwagę.. Powstaje zamknięte koło: jedynym znanym im sposobem nagradzania swoich wysiłków jest jedzenie, ale niweczy to sukcesy w odchudzaniu.. Złamanie diety rodzi stres i znów jedyną dostępną strategią radzenia sobie z nim jest objadanie się.. Równie złym pomysłem jest wykorzystywanie jedzenia do karania dziecka.. Zbyt częste stosowanie tej strategii (na przykład zakaz słodyczy za złe zachowanie) może wykształcić u dzieci nieprawidłową postawę wobec jedzenia, nadmierną koncentrację na słodkościach jako czymś bardzo cennym i pożądanym (a więc tak naprawdę czymś, co jest nagrodą).. Bardzo poważne konsekwencje może mieć również nieco już starodawna metoda odsyłania dziecka spać bez kolacji.. Pozbawienie go standardowego posiłku może być odebrane jako anulowanie miłości i troski rodziców.. Bardzo możliwe, że takie dziecko w okresie nastoletnim samo będzie okazywało złość i bunt wobec rodziców poprzez odmowę jedzenia.. Tendencja ta stanowi ryzyko rozwoju zaburzeń odżywiania, szczególnie anoreksji.. Jedzenie a wzmacnianie więzi społecznych.. Wychodząc poza kontekst rodziny, jedzenie odgrywa także istotną rolę w relacjach towarzyskich i różnych sytuacjach społecznych.. Jest nieodłącznym elementem takich wydarzeń jak wesele, przyjęcie urodzinowe, czy chrzciny.. Również spotkaniom z przyjaciółmi towarzyszą przysłowiowe „kawa i ciacho”.. Jedzenie pełni tu funkcję wzmacniania więzi społecznych, budowania poczucia wspólnoty, jest także formą wyrażania pozytywnych emocji oraz celebrowania ważnych wydarzeń.. O tym, jak przykre jest zrezygnowanie z jedzenia w sytuacjach społecznych, wiedzą najlepiej osoby będące na diecie.. Odmawiając sobie przyjemności skosztowania pysznego ciasta czy kawałka pizzy mogą czuć się wykluczone ze wspólnej aktywności wzmacniającej poczucie więzi w grupie.. Nic dziwnego, że przyjęcia rodzinne i spotkania z przyjaciółmi tak często są powodem złamania diety.. Być może do tej pory nie uświadamiałaś/łeś sobie roli, jaką jedzenie odgrywa w życiu człowieka.. Warto zastanowić się, czy zajmuje ono właściwe miejsce na twojej liście priorytetów.. Prawidłowa postawa wobec jedzenia pozwala czerpać z niego przyjemność oraz doceniać jego pozytywny wpływ na relacje międzyludzkie.. Jeśli jednak przyjmowanie pokarmu stało się dla ciebie sposobem na rozładowanie stresu, poprawę nastroju lub okazanie bliskim tego, co trudno jest wyrazić słowami, dobrze byłoby zmienić strategię działania.. Warto poszukać bardziej adekwatnej drogi zarządzania swoimi emocjami oraz ćwiczyć otwartą komunikację w rodzinie.. Niekiedy pomocne może okazać się spotkanie z psychologiem, psychoterapeutą lub – szczególnie w sytuacji trudności w utrzymaniu diety – psychodietetykiem.. Jedzenie to jedna z największych przyjemności w życiu człowieka, pod warunkiem, że zajmuje w tym życiu właściwe miejsce.