Hipotensja, inaczej obniżone ciśnienie krwi

Niskie ciśnienie krwi może być spowodowane przez różne mechanizmy i często towarzyszy chorobom, takim jak choroba Alzheimera, otępienie, depresja i zespół Downa. W niektórych przypadkach hipotonia może wystąpić jako skutek obniżonej aktywności krwi w organizmie, np. przez produkcję substancji takich jak medulipina lub bradykinina, które rozszerzają naczynia krwionośne i obniżają ciśnienie krwi. Istnieją również przypadki hipotonii poposiłkowej, w której ciśnienie tętnicze skurczowe spada o co najmniej 20 mmHg w ciągu 2 godzin od rozpoczęcia posiłku lub występują objawy nieprawidłowości w krążeniu mózgowym. Niskie ciśnienie krwi może być również skutkiem choroby nerek, w której zbyt duża filtracja występuje w krótkim czasie dializy, co prowadzi do nagłego spadku objętości krwi. Najważniejszą przyczyną obniżenia ciśnienia krwi jest zbyt duży wzrost masy ciała między sesjami dializ. Wśród rodzajów hipotonii wyróżniamy również hipotonię ortostatyczną, która występuje, gdy zmiana pozycji ciała z siedzącej lub leżącej na stojącą lub dłuższe utrzymywanie pozycji stojącej powoduje u osób z prawidłowym lub nawet podwyższonym ciśnieniem tętniczym nagły spadek ciśnienia. Hipotonia ortostatyczna występuje u około 5–10% osób po 65 roku życia i jest skutkiem nieprawidłowej regulacji krążenia w wyniku zmiany pozycji ciała. Ostatnim rodzajem hipotonii jest hipotonia pierwotna, która występuje najczęściej u młodych osób w okresie dojrzewania i w wieku średnim, często u kobiet o szczupłej i wysokiej budowie ciała. Jej przyczyny nie są do końca poznane, a nie jest pewne, czy ten rodzaj niskiego ciśnienia krwi może być uznany za stan chorobowy.

W porównaniu z nadciśnieniem tętniczym, które może przetrwać bez objawów przez dłuższy czas, hipotonia zwykle przynosi wiele objawów, które utrudniają prawidłowe działanie na co dzień. Wśród objawów, które często towarzyszą hipotonii, przeważają przede wszystkim zawroty głowy oraz szybkie zmęczenie. W praktyce lekarskiej, te objawy są podstawą do sprawdzenia ciśnienia krwi. Hipotonia często prowadzi do zwiększonej senności oraz osłabienia, które często kończą się omdleniami. Znacznie zostaje również zredukowana tolerancja na wysiłek fizyczny, powstają trudności z koncentracją, spadki nastroju oraz wewnętrzny niepokój. Objawami hipotonii są również często bóle głowy, zawroty głowy, szum w uszach, uczucie zimna w kończynach (w rękach i nogach) oraz dolegliwości mięśnia sercowego – bóle, kołatanie lub ucisk w okolicy mostka. W przypadku hipotonii ortostatycznej, często występuje uczucie niestabilności w trakcie stania, niemożność stania lub chodzenia, upadki oraz bóle w okolicach szyi i pleców. Należy pamiętać, że niektóre z powyższych objawów mogą także występować w innych stanach chorobowych, takich jak hipotyreoza.

Nie niskie ciśnienie krwi samo w sobie jest przyczyną wdrożenia odpowiednich form terapii. Przede wszystkim przewlekłe objawy hipotonii, które powodują znaczne pogorszenie jakości życia, skutkują wdrożeniem odpowiedniego rodzaju leczenia. W pierwszym rzędzie należy skupić się na zmianie stylu życia, takich jak poprawne odżywianie i nawadnianie, które są bardzo ważne. Zwiększenie poziomu aktywności fizycznej jest również kluczowe, choć nie powinna być ona zbyt intensywna, gdyż może to nasilać objawy hipotonii. Nie można również gwałtownie zmieniać pozycji, ponieważ może to prowadzić do nagłego spadku ciśnienia krwi. Poza tym, zwiększenie poziomu aktywności fizycznej może również pomóc w poprawie objawów hipotonii. Dodatkowo, odpowiednia pozycja w trakcie spoczynku nocnego, tj. uniesienie górnej połowy ciała o około 20 stopni, może pomóc w zmniejszeniu nocnej diurezy. Zabiegi fizjoterapeutyczne takie jak masaże czy hydroterapia oraz stosowanie pończoch uciskowych mogą również być pomocne w terapii hipotonii. Jeśli powyższe metody zawodzą, wprowadza się leczenie farmakologiczne. Do leków stosowanych w terapii hipotonii zalicza się m.in. Dihydroergotaminę (DHE), która zwiększa napięcia naczyń żylnych. Innego rodzaju farmaceutykami są leki sympatykomimetyczne takie jak midodryna czy norfenefryna pobudzające receptory α-adrenergiczne czy etylefryna pobudzająca dodatkowo receptory β-adrenergiczne. Zwiększają one ciśnienie krwi oraz jej przepływ w układzie żylnym. W niektórych przypadkach stosowane są również leki powodujące retencję sodu w organizmie takie jak mineralokortykoidy, m.in. fludrokortyzon. Wpływają one na zwiększenie objętości krwi krążącej.

Aby skutecznie leczyć hipotonię, należy stosować odpowiednią dietę. Ważne jest zapewnienie właściwego zaopatrzenia w płyny w ciągu dnia (od 2 do 3 litrów). Może być też pomocna regularna konsumpcja mniejszych porcji posiłków (duże porcje pożywienia przyjmowane w krótkim czasie mogą wywołać postprandialną hipotonię). Zaleca się również spożywanie kawy, która dzięki wysokiej zawartości kofeiny pomaga podnieść ciśnienie krwi. Warto także uwzględnić wysoką zawartość sodu w diecie, który może pomóc w regulacji ciśnienia. Unikanie długotrwałego głodzenia również pomaga zapobiegać uczuciu słabości spowodowanemu niskim poziomem cukru we krwi. Ważne jest także spożywanie odpowiedniej ilości owoców morza (w tym również ryb wędzonych), które zawierają kwasy omega-3, które mają korzystny wpływ na układ krążenia. Warto także uwzględnić odpowiednią ilość owoców i warzyw w jadłospisie. Niektóre preparaty roślinne, takie jak ginseng czy korzeń lukrecji, mogą być przydatne dla osób z niskim ciśnieniem krwi. Należy także unikać alkoholu, który może zmniejszać czułość odruchów z kardiopulmonarnych i baroreceptorowych receptorów. Te receptory odpowiadają za reakcję na zmiany ciśnienia krwi i przekazywanie informacji do ośrodka naczynioruchowego. Należy także zwrócić uwagę na możliwe interakcje między lekami a pokarmem, które mogą prowadzić do hipotonii. Produkty tłuste mogą zwiększać absorpcję niektórych leków, takich jak teofilina (która ma podobny efekt z papryką), stosowana w astmie oskrzelowej i obturacyjnej chorobie płuc, leki przeciwdepresyjne i β-blokery, stosowane w chorobach serca, nadciśnieniu tętniczym lub zaburzeniach rytmu serca. Podobny efekt może mieć kombinacja soku grejpfrutowego z citalopramem, stosowanym w refluksie żołądkowo-przełykowym. Mimo że hipotonia nie jest tak groźna jak nadciśnienie tętnicze, nie powinna być lekceważona. Może być spowodowana różnymi chorobami, przyjmowaniem niektórych leków, nagłymi zmianami pozycji lub innymi nieznanymi czynnikami. Jeśli nie zostanie leczona, może ona negatywnie wpłynąć na jakość życia pacjenta oraz jego stan psychiczny.