Dieta w okresie hiperurykemii oraz wzorcowy plan spożywczy

Dna moczanowa to choroba charakteryzująca się występowaniem zapalenia stawów wywołanego krystalizacją moczanu sodu w płynie stawowym. Odkładające się kryształy powodują stan zapalny i pojawienie się następujących objawów: bolesności stawów, zaczerwienienia a także sztywności zajętych stawów. W przypadku połowy chorych najczęściej zajętym miejscem jest staw śródstopno-paliczkowy. Często procesem chorobowym dotknięte są również stawy skokowe, kolanowe, stawy nadgarstka i palców. Nadmiar kwasu moczowego i jego odkładanie się w organizmie może dotyczyć również nerek, dróg moczowych, ścianek tętnic oraz innych tkanek. Za prawidłowe stężenie kwasu moczowego w surowicy uważa się wartości nie przekraczające 7 mg/dl. Zwiększenie stężenia kwasu moczowego może być spowodowane nadmiernym wytwarzaniem tego związku lub niedostatecznym jego wydalaniem. Obecnie stwierdzono, że hiperurykemia odgrywa znaczącą rolę także w rozwoju nadciśnienia tętniczego, chorób układu krążenia oraz chorób nerek. Warto wiedzieć, że jest najczęsściej zapalenie wielostawowe występuje u mężczyzn po 40 r. Ż. Natomiast u kobiet szczyt zachorowalności występuje po 65 r. Ż. W ostatnich latach obserwuje się wzrost częstości zachorowań na tę jednostkę chorobową. Związane jest to m. in. Z częstszym występowaniem czynników ryzyka, czyli zmianami w sposobie odżywiania się: zwiększoną konsumpcją produktów mięsnych i większym spożyciem piwa. Ryzyko wystąpienia dny znacznie wzrasta również w przypadku wskaźnika BMI przekraczającego normę i wskazującego na otyłość. Szacuje się, że nieprawidłowości diety związane z nadmierną konsumpcją alkoholu i napojów słodzonych, zwiększone spożycie mięsa i owoców morza odpowiada za ok. 12% przypadków skazy moczanowej. Należy również wspomnieć, że dna moczanowa często występuje u osób posiadających cechy zespołu metabolicznego, a więc wspomnianej już otyłości brzusznej, a także nadciśnienia, insulinooporności oraz nieprawidłowego stężenia lipidów. Wyróżnia się dwie postacie choroby: Pierwotną (przyczyną jest zaburzenie genetyczne) oraz wtórną – występującą jako wynik już istniejących chorób, m. in. Białaczki, nadczynności przytarczyc, nadciśnienia tętniczego. W przebiegu choroby wyróżnia się 4 okresy: bezobjawowej hiperurykemii, okres napadów ostrego zapalenia stawów, okres międzynapadowy, okres przewlekłego zapalenia. Zalecenia ogólne obejmują m. in. Edukację chorego, która dotyczy kontroli masy ciała oraz monitorowania stężeń glukozy i lipidów w surowicy krwi podczas wykonywania okresowych badań.

Warunkiem powodzenia leczenia pacjenta chorującego na tę jednostkę jest ewentualne zmniejszenie nadmiernej masy ciała, a także modyfikacja nawyków żywieniowych, czyli mniejsze spożycie alkoholu – szczególnie wysokoprocentowego, piwa oraz mniejsze spożycie produktów bogatopurynowych. W badaniach stwierdzono istotny wpływ stosowania ograniczeń dietetycznych na zapobieganie hiperurikemii oraz łagodzenie przebiegu choroby. Produktami przypuszczalnie zmniejszającymi ryzyko dny są produkty bogate w witaminę C. Nie można również zapominać o roli regularnej aktywności fizycznej, dbaniu o prawidłową podaż płynów i nie dopuszczaniu do odwodnienia organizmu.

Przestrzeganie diety u pacjentów z dną moczanową przynosi wiele korzyści, przede wszystkim łagodzi objawy oraz zapobiega nawrotom choroby. Dieta powinna opierać się na produktach ubogopurynowych, z których powstają niewielkie ilości kwasu moczowego: warzywa (np. Bakłażany, papryka, cykoria, kapusta, roszponka, ogórki, marchew, kalarepa, sałata, rzodkiewki, buraki, ziemniaki, pomidory, cukinie, kalafior, seler, szparagi, cebula), owoce (np. Jabłka, gruszki, wiśnie, ananas, kiwi, czereśnie, śliwki, truskawki, pomarańcze, banany), produkty zbożowe (pieczywo, ryż, kasza, makarony), mleko i przetwory mleczne, jaja oraz orzechy. Produkty, z których powstają duże ilości kwasu moczowego powinny być wykluczone z diety: podroby (np. Wątróbki, serca, nerki, ozorki), ryby i przetwory rybne (np. Szproty, śledzie, sardynki, tuńczyk, łosoś wędzony, karp ze skórą, makrela wędzona), owoce morza, ikra, galarety mięsne, mocne wywary z mięs, konserwy. Produkty, które powinny być spożywane w ograniczonych ilościach: wędliny, kiełbasy, parówki, mięsa (np. Wołowina, jagnięcina, wieprzowina, drób, dziczyzna), nasiona roślin strączkowych, dorsz, sandacz, mintaj, grzyby, czekolada, kukurydza. Związków purynowych nie zawierają również: masło, śmietana, miód, dżemy, marmolady i cukier. Jednak w przypadku współwystępowania dny moczanowej z cukrzycą, hipercholesterolemią lub hiperlipoproteinemią, produkty te powinny być spożywane w niewielkich ilościach. Istotne jest również unikanie fruktozy obecnej w napojach i sokach owocowych oraz zwiększone spożycie niskotłuszczowych produktów mlecznych, które obniżają poziom kwasu moczowego. Zawartość białka w diecie powinna być dostosowana do potrzeb fizjologicznych. Tłuszcze należy ograniczyć, ponieważ wzmagają wchłanianie zwrotne moczanów w kanalikach nerkowych. Zaleca się wyeliminowanie tłuszczów zwierzęcych i utwardzonych tłuszczów roślinnych. Zapotrzebowanie energetyczne powinny uzupełniać węglowodany, które mają właściwości wzmagające wydalanie moczanów. Technika sporządzania posiłków opiera się na gotowaniu w wodzie lub na parze. Mięso gotuje się wyłącznie w dużej ilości wody i nie wykorzystuje się powstałego wywaru, zabieg ten umożliwia wypłukiwanie puryn i tym samym zmniejszenie ich ilości. Korzystne jest przygotowywanie potraw bez tłuszczu i stosowanie niewielkiego dodatku tłuszczów roślinnych, takich jak olej rzepakowy, oliwa z oliwek czy olej lniany na surowo do ugotowanych potraw. Zabrania się spożywania potraw smażonych, pieczonych i duszonych. Posiłki należy spożywać regularnie. Wskazane jest spożycie ostatniego posiłku 4–5 h przed snem, ponieważ w nocy zwiększa się ilość zatrzymywanego w organizmie kw. moczowego. Dieta pacjenta z dną powinna również obejmować zwiększoną podaż płynów, nawet do 3 l dziennie, zapobiega to wytrącaniu się kw. moczowego. Bezwzględnie należy wyeliminować z diety piwo i inne napoje zawierające alkohol ze względu na ich właściwości aktywujące metabolizm puryn oraz hamujące wydalanie kwasu moczowego z organizmu. W przypadku prawidłowej masy ciała wartość kaloryczna diety powinna pokrywać zapotrzebowanie energetyczne chorego. Osoby z nadwagą powinny dążyć do obniżenia nadmiernej masy ciała pod kontrolą lekarza i dietetyka.

ŚNIADANIE: Placuszki z serka wiejskiego z dodatkiem startego jabłka. Kanapki z pieczywem graham posmarowanego margaryną wysokogatunkową, z dodatkiem gotowanej szynki oraz warzyw – rzodkiewki, ogórka. Słaba herbata. II ŚNIADANIE: Sałatka z awokado, rukoli, pomidorów, papryki, jajka z dodatkiem sosu z oliwy z oliwek i ziół. OBIAD: Krem z dyni z grzankami pszennymi. Ziemniaki z gotowaną piersią z indyka w sosie warzywnym, surówka z buraków, kompot. PODWIECZOREK: Koktajl z jogurtu naturalnego, pomarańczy, kiwi i orzechów. KOLACJA: Papryka nadziewana ryżem brązowym i warzywami. Herbata owocowa.