Karob - charakterystyka, zastosowanie, porównanie do kakao

Karob, inaczej drzewo karobowe, szarańczyn strąkowy lub ceratonia (łac. Ceratonia siliqua L. ), jest rośliną z rodziny bobowatych (Leguminosae), pochodzącą najprawdopodobniej z okolic Omanu. Chociaż karob rośnie także dziko, najważniejszymi terenami jego uprawy są obszary basenu Morza Śródziemnego. Największe plantacje karobu posiadają Włochy oraz Portugalia. Mimo że w Polsce nie jest jeszcze szeroko rozpowszechniony, jego produkcja na świecie wynosi ponad 300 tysięcy ton rocznie. Jedno drzewo obradza około 100–400 strąkami na rok. Drzewo szarańczyny osiąga nawet 15–18 m wysokości i charakteryzuje się rozbudowaną koroną, wiecznie zielonymi liśćmi oraz pękatą korą na pniu. Strąki stanowią owoce drzewa karobowego i osiągają one około 20–25 cm długości oraz około 2 cm szerokości, mają barwę brązową z odcieniami fioletu. Część niejadalną stanowią szaro-brązowe twarde ziarna ukryte we wnętrzu strąków. Twierdzi się, że pierwsze wzmianki o spożywaniu karobu można znaleźć już w Ewangelii według św. Mateusza. Ewangelista opisuje posiłek Jana Chrzciciela, który na Pustyni Judzkiej spożywał jedynie miód oraz szarańczę. Choć w tamtych czasach wymienione owady również stanowiły pożywienie, to jednak najprawdopodobniej ewangeliście chodziło nie o szarańczę, ale o szarańczyn. To wyjaśnia, skąd pochodzi inna nazwa ceratonii. Drzewo karobowe nazywane jest bowiem także drzewem chleba świętojańskiego, natomiast same strąki właśnie chlebem świętojańskim.

Karob, który zawiera znaczącą ilość cukrów (48-56% miąższu, około 70% rośliny), dominuje glukoza, fruktoza oraz sacharoza. Roślina ta także zawiera skrobię i hemicelulozę (frakcja błonnika pokarmowego). Galaktomannoza jest cenionym składnikiem karobu. Białko stanowi 6% miąższu, podczas gdy w ziarnie pozbawionym okrywy jego ilość wynosi ok. 60%. Karob jest źródłem składników mineralnych, takich jak potas, wapń oraz magnez. Roślina ta także zawiera często niedostatecznie spożywany selen. Karob jest także źródłem polifenoli, które są grupą silnych antyoksydantów. W strąkach karobu znajduje się niewiele wody, zaledwie 15%. D-pinitol jest ważnym składnikiem zawartym w karobie.

Zawartość błonnika pokarmowego w karobie może być korzystna dla osób z podwyższonym poziomem cholesterolu we krwi, ze względu na jego redukujące działanie. Warto zauważyć znaczny spadek frakcji LDL, która jest uważana za główny czynnik ryzyka chorób układu krążenia. Błonnik karobowy wpływa także pozytywnie na procesy trawienne, ułatwiając pracę jelit i zapobiegając zaparciom. Dzięki obecności d-pinitolu, karob wywiera również wpływ na metabolizm węglowodanów, działając podobnie do insuliny i obniżając poziom glukozy we krwi. Ten związek jest także odpowiedzialny za zwiększoną syntezę glikogenu w mięśniach oraz pobudzanie transportu kreatyny do tkanki mięśniowej, co poprawia wydajność fizyczną sportowców. Nie można także zapomnieć o wspaniałych właściwościach smakowych karobu, które często porównuje się do smaku kakao.

Cechą charakterystyczną nasion karobu jest ich podobna masa. Dawniej wykorzystywano ją do określania wagi różnych surowców. Choć ta praktyka już nie jest stosowana, warto wiedzieć, że pochodzenie nazwy karat wiąże się właśnie z nasionami drzewa karobowego. Drzewo to jest łatwe w uprawie i dostarcza zarówno nasion, jak i owoców. Można z niego także pozyskać włókno pokarmowe, które jest często wykorzystywane w produkcji żywności. Karob był rośliną stosowaną w czasie nieurodzaju ze względu na małe wymagania środowiskowe. Według tradycji mieszkańców basenu Morza Śródziemnego, zmielony karob można wykorzystać do przyrządzenia tzw. karobowego kakao. Jest on także często dodawany do mleka, zarówno gorącego, jak i zimnego. Karob jest także wykorzystywany w przemyśle spożywczym do produkcji gumy i żywicy. Jego włókno ma silne właściwości zagęszczające i jest stosowane w wytwórniach lodów i sosów. Karob jest również składnikiem wielu produktów, takich jak płatki zbożowe, batony, wyroby czekoladopodobne, napary i herbatki. Z owoców karobu można pozyskać specjalny sok, który nazywa się kaftanem. Jest on wykorzystywany w produkcji napojów alkoholowych, takich jak likiery i wina. Osoby, które nie piją tradycyjnej kawy, mogą być zainteresowane jej substytutem, który jest wytwarzany z palonych i zmielonych nasion karobu. Karob jest także wykorzystywany do produkcji mąki, która jest stosowana w produktach dla diabetyków. Jest to roślina bezglutenowa i może być stosowana przez osoby na diecie bezglutenowej. W piekarnictwie wykorzystuje się również włókno karobowe, które poprawia strukturę ciasta, podnosi walory smakowe i nadaje przyjemny zapach wyrobom piekarniczym. Dzięki właściwościom wiążącym wodę, pieczywo z dodatkiem karobu dłużej pozostaje miękkie i zachowuje wilgotność podczas przechowywania. Karob jest również wykorzystywany do produkcji melasy, substancji słodzącej, która może zastąpić cukier. Ze względu na wartość odżywczą i opłacalność uprawy, karob jest coraz częściej wykorzystywany jako karmę dla zwierząt hodowlanych oraz jako substrat do produkcji bioetanolu. Inne gałęzie przemysłu, które korzystają z własności karobu, to kosmetyka, włókiennictwo oraz produkcja farb i papieru.

Karob wykazuje wiele podobieństw do tradycyjnego kakao, jednak różni się delikatniejszym, słodszym smakiem w porównaniu z ziarnami kakaowymi. W produktach podobnych do czekolady jest ceniony jako zamiennik kakao ze względu na jego hipoalergiczne właściwości. Niestety, kakao jest często stosowane i silne alergeny. Karob zawiera również mniej tłuszczu niż kakao, co ma istotne znaczenie dla osób dbających o linię. W przeciwieństwie do kakao, karob jest pozbawiony kofeiny. Kakao zawiera także teobrominę, która w połączeniu z kofeiną, jako substancja o działaniu psychoaktywnym, może wywierać pobudzający wpływ, poprawiać koncentrację i samopoczucie. Oba produkty zawierają znaczną ilość substancji o działaniu antyoksydacyjnym. Karob i kakao mają także korzystny wpływ na profilaktykę chorób układu krążenia. Dobrze wpływają na profil lipidowy, ponieważ obniżają frakcję LDL cholesterolu. Chociaż karob nie jest szeroko rozpowszechniony w Polsce, warto rozważyć jego wykorzystanie w menu. Biorąc pod uwagę jego smak, właściwości zdrowotne, jak również korzystny wpływ na teksturę i walory organoleptyczne produktów piekarniczych i cukierniczych, można zauważyć wiele zalet. Dodatkowo cena za opakowanie jest stosunkowo niska, co czyni go atrakcyjnym do nabycia i wypróbowania. Chociaż nie zachęcam do rezygnacji z kakao, włączenie do diety karobu wydaje się bardzo wskazane.