Jak radzić sobie z zbyt wysokim poziomem cholesterolu we krwi? Porady żywieniowe

Podwyższone stężenie cholesterolu w surowicy krwi, określane mianem hipercholesterolemii, stanowi powszechny problem zdrowotny w populacji polskiej, dotykając – według szacunków ekspertów – ponad 50% społeczeństwa. Co istotne, znacząca grupa przypadków pozostaje nierozpoznana ze względu na brak charakterystycznych objawów klinicznych, zwłaszcza we wczesnej fazie rozwoju zaburzenia. Diagnoza najczęściej bywa stawiana incydentalnie, podczas rutynowych analiz laboratoryjnych profilu lipidowego. Kryteria rozpoznawcze hipercholesterolemii obejmują: stężenie cholesterolu całkowitego przekraczające lub równe 190 mg/dl (co odpowiada 5 mmol/l) oraz poziom frakcji LDL ≥115 mg/dl (3 mmol/l). Cholesterol krążący w organizmie pochodzi zarówno z syntetyzowanych endogennie cząsteczek, jak i z egzogennych źródeł pokarmowych. W ramach diagnostyki laboratoryjnej ocenia się również spektrum lipoprotein osocza – kompleksów białkowo-lipidowych transportujących cholesterol, wśród których wyróżnia się: lipoproteiny o niskiej gęstości (LDL), wysokiej gęstości (HDL), o pośredniej gęstości (IDL), bardzo niskiej gęstości (VLDL) oraz chylomikrony. Spośród nich kluczowe znaczenie kliniczne przypisuje się frakcjom LDL (potocznie nazywanej "złym" cholesterolem ze względu na jej aterogenną rolę w patogenezie miażdżycy) oraz HDL (określanej mianem "dobrego" cholesterolu, gdyż uczestniczy w odwrotnym transporcie cholesterolu z tkanek obwodowych do wątroby). Nadmiar LDL sprzyja akumulacji lipidów w ścianach tętnic, prowadząc do rozwoju blaszek miażdżycowych, które stopniowo zwężają światło naczyń i upośledzają perfuzję tkanek. Strategie prewencyjne koncentrują się głównie na modyfikacji nawyków żywieniowych (z ograniczeniem nasyconych kwasów tłuszczowych i cholesterolu dietetycznego), eliminacji czynników ryzyka sercowo-naczyniowego (takich jak palenie tytoniu czy nadciśnienie tętnicze), regularnej aktywności fizycznej oraz edukacji pacjentów w zakresie zdrowego stylu życia. Podstawą terapii hipercholesterolemii pozostaje implementacja zindywidualizowanego planu dietetycznego, opartego na zaleceniach towarzystw naukowych; w przypadkach opornych na interwencje niefarmakologiczne konieczne może okazać się włączenie leków hipolipemizujących (np. statyn, ezetymibu czy inhibitorów PCSK9). Należy podkreślić, że hipercholesterolemia stanowi główny, modyfikowalny czynnik ryzyka chorób układu krążenia – w tym zawału mięśnia sercowego, udaru mózgu czy niewydolności wieńcowej. Zgodnie z wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) oraz Europejskiego Towarzystwa Miażdżycowego (EAS) z 2015 roku, priorytetem w prewencji pierwotnej i wtórnej incydentów sercowo-naczyniowych jest agresywne obniżanie stężenia LDL-cholesterolu, co potwierdza doniesienia badaczy takich jak D. Włodarek i współpracownicy.