Wpływ diety na postęp reumatoidalnego zapalenia stawów

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), dawniej określane jako "gościec postępujący", stanowi schorzenie autoimmunologiczne tkanki łącznej o charakterze zapalnym. Choroby autoimmunologiczne to stany, w których nasz układ odpornościowy atakuje własne komórki i tkanki, działając przeciwko organizmowi. Do najbardziej typowych objawów RZS należą: symetryczne zapalenie błony maziowej, zmiany pozastawowe oraz różnorodne powikłania narządowe. Pierwszymi oznakami choroby są procesy zapalne w stawach, dokładniej w ich błonie maziowej. Postępujące zapalenie obejmuje następnie cały staw i sąsiednie tkanki. RZS dotyka coraz większą liczbę osób na świecie, już ponad 1% populacji boryka się z tym problemem. W Polsce choruje już 2% społeczeństwa. Często błędnie kojarzona jest z wiekiem senioralnym – okazuje się, że pierwsze bóle stawów, świadczące o początku choroby, pojawiają się nawet u 25-latków. Wtedy też objawy są najczęściej bagatelizowane, gdyż młodzi ludzie nie przypuszczają, że mogą dotyczyć ich RZS. Szczyt zachorowań przypada jednak na 40–60 rok życia, przy czym choroba czterokrotnie częściej dotyka kobiet niż mężczyzn. Reumatoidalne zapalenie stawów to schorzenie, które z czasem ogranicza sprawność fizyczną i w wielu przypadkach prowadzi do inwalidztwa. Nieleczony lub zaniedbywany RZS jest przyczyną przedwczesnej śmierci i średnio skraca życie chorych o około 7 lat. Przyczyny występowania tej choroby nie są jeszcze w pełni poznane. Wiadomo jednak, że duży wpływ na jej rozwój mają czynniki zarówno genetyczne, jak i środowiskowe, do których można zaliczyć: styl życia, ciągły stres, ekspozycję organizmu na zakażenia, alergie, nietolerancje pokarmowe oraz niewłaściwą dietę.

RZS, jak już wspomniałem, to schorzenie ogólnoustrojowe, co oznacza, że objawy nie ograniczają się jedynie do zapalenia stawów. Istnieje szereg objawów związanych z innymi układami. Osoby dotknięte RZS często doświadczają nadmiernego pocenia się i uczucia psychicznego wyczerpania, które nasila się wraz z postępem choroby – często prowadząc do depresji. Pacjent ma trudności z zaakceptowaniem stosunkowo szybkiego utraty sprawności fizycznej. Często, ze względu na stan zapalny pacjenta, temperatura ciała jest podwyższona (znana jako gorączka reumatyczna). Dodatkowe objawy fizyczne poza zaangażowaniem stawów obejmują zmiany skórne – ciemne plamy, lokalne atrofie pewnych mięśni oraz powiększenie węzłów chłonnych. Osoby z RZS często spotykają się również z wieloma zaburzeniami układu krążenia, takimi jak zapalenie mięśnia sercowego, choroba niedokrwienna serca i miażdżyca. Znaczny obrzęk często pojawia się w pobliżu stawów nadgarstka, kostki i kolana.

Skuteczna terapia choroby reumatoidalnej wymaga precyzyjnego podejścia i opieki przez wykwalifikowanych specjalistów. W większości przypadków opiera się ona na stosowaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych oraz środków przeciwbólowych. Istnieje również szereg preparatów, które koncentrują się na łagodzeniu objawów choroby, w tym metotreksat i sole złota. Kluczową rolę w leczeniu odgrywa również terapia niefarmakologiczna, obejmująca rehabilitację, modyfikację stylu życia oraz odpowiednią dietę, która ma na celu zapobieganie stanom zapalnym. W ostatnim czasie coraz większą popularność zdobywają lampy podczerwieni, które mogą zmniejszać ból i poprawiać ruchomość stawów dotkniętych chorobą.

Wielokrotnie podkreśla się, że stosowane leki oddziałują z poszczególnymi składnikami odżywczymi. U pacjentów leczonych z powodu RZS ten fakt został potwierdzony. Leki stosowane w terapii tej choroby, takie jak metotreksat, kortykosteroidy i sulfonamidy, zaburzają wchłanianie wielu substancji odżywczych z przewodu pokarmowego. Szczególnie dotyczy to kwasu foliowego oraz witaminy B6. Preparaty z grupy glikokortykosteroidów zmniejszają wchłanianie wapnia z jelit. Problem ten został omówiony w jednym z moich ostatnich artykułów. W wyniku stosowania leków dochodzi do wielu niedoborów składników odżywczych w organizmie. Dlatego zaleca się suplementację diety osób z RZS witaminami i mikroelementami. Badania wykazują, że objawy choroby nasilają się po spożyciu pewnych produktów spożywczych. Zjawisko to zaobserwowano u ponad 1/3 pacjentów z RZS. Nieodpowiednia dieta może nasilać objawy zapalne poprzez podniesienie stężenia aminokwasów prozapalnych we krwi. Dlatego należy ograniczyć spożycie produktów bogatych w histaminę, takich jak: surowe i dojrzewające mięsa, czekolada, sery pleśniowe i długo dojrzewające, rośliny strączkowe, pomidory, cytrusy, mocna herbata, alkohol. Odpowiednio dobrana dieta wpływa znacząco na zmniejszenie dolegliwości bólowych RZS. Dieta opracowana przez dietetyka może prowadzić do zmniejszenia dawkowania leków. Często mówi się, że dieta wegetariańska jest najlepsza dla osób z RZS – jednak należy ją wzbogacić o tłuste ryby morskie. Ryby stanowią źródło pełnowartościowego białka, wapnia i jodu.