Globale Ernährungsanalyse: Welche Länder und Ernährungsmodelle garantieren optimale Gesundheit und Langlebigkeit?

Ciekawostka: Co roku około 20 mln ludzi na świecie umiera na choroby serca, a 10 mln – na raka.. Badania pokazują, że na cukrzycę choruje 500 mln osób, a chorobę Alzheimera ma 50 mln osób.. Współczesna dieta zwiększa ryzyko zachorowania na choroby przewlekłe 2.. Naukowcy podkreślają, że nie spożywamy wystarczającej ilości warzyw i owoców.. Dotyczy to szczególnie mieszkańców krajów o niższych dochodach.. Z drugiej strony wzrosło spożycie słodyczy, żywności wysoko przetworzonej, nabiału, czerwonego mięsa i słodkich napojów gazowanych.. Taką tendencję obserwujemy zwłaszcza w krajach o wysokich dochodach 3.. Wiele osób je ostatni posiłek tuż przed snem, zakłócając rytm dobowy.. Z drugiej strony, często pomijamy śniadania, co zwiększa ryzyko nieprawidłowej glikemii w ciągu dnia.. W ten sposób możemy osłabić układ immunologiczny, a także narażamy się na wahania nastroju, zmęczenie i problemy z koncentracją.. Współczesne tempo życia zmusza nas do jedzenia w pośpiechu, przyczyniając się do przyjmowania zbyt dużych objętości posiłków i rozciągania ścian żołądka, a w konsekwencji uczucia przejedzenia.. Może również prowadzić do szybkiego wzrostu wagi, zgagi i niestrawności.. Wiele osób je pod wpływem emocji, co skutkuje nadmiernym spożyciem kalorii.. W sytuacjach stresowych zazwyczaj sięgamy po produkty z wysoką zawartością cukru, tłuszczu lub soli 4.

Ciekawostka: Zgodnie z najnowszymi badaniami opublikowanymi przez The Lancet Global Health Journal okazuje się, że złe odżywianie prowadzi do 11 mln zgonów rocznie (20%).. To oznacza, że jest ono główną przyczyną śmiertelności, przed tytoniem i nadciśnieniem tętniczym 5.. Za taki stan rzeczy odpowiadają przede wszystkim: konflikty społeczno-ekonomiczne (niszczenie infrastruktury, wzrost cen żywności, niska siła nabywcza ludności, nierównomierne bogacenie się społeczeństwa), ograniczony dostęp do opieki zdrowotnej (zwłaszcza w krajach najuboższych), polityka rządowa (istnieje konieczność wprowadzenia podatku na niezdrową żywność, co mogłoby zniechęcić do jej kupowania), inflacja (galopująca inflacja wpływa na zachowania zakupowe; wiele osób wybiera najtańsze produkty, nie zwracając uwagi na ich wartości odżywcze), złe przyzwyczajenia (przejadanie się, zajadanie stresu, chętne sięganie po słodkie i słone przekąski, nie spożywanie odpowiedniej ilości warzyw, owoców i produktów bogatych w kwasy tłuszczowe omega-3), szybka urbanizacja i współczesny tryb życia, łatwy dostęp do taniego i smacznego jedzenia typu fast food, brak czasu na gotowanie, co skłania do zakupu półproduktów lub gotowych potraw 6.

Nr 1: Dieta śródziemnomorska Jeśli chodzi o najzdrowszą dietę świata, pierwsze miejsce niezmiennie zajmuje dieta śródziemnomorska 7.. Bazuje na warzywach, owocach, pełnoziarnistych produktach zbożowych, roślinach strączkowych, orzechach i nasionach.. Zamiast solić, warto sięgnąć po zioła i przyprawy.. Taki sposób odżywiania redukuje prawdopodobieństwo choroby wieńcowej, cukrzycy typu 2, demencji i osteoporozy.. Dodatkowo zaleca się spożywanie ryb i owoców morza dwa razy w tygodniu.. Dieta śródziemnomorska zakłada spożywanie umiarkowanych ilości nabiału.. Z drugiej strony należy ograniczyć czerwone mięso, masło, smalec i żywność wysoko przetworzoną 8.. Nr 2: Dieta DASH Na drugim miejscu znalazła się dieta DASH, która koncentruje się na pełnoziarnistych produktach zbożowych, warzywach i owocach.. Ponadto obejmuje niskotłuszczowy nabiał, rośliny strączkowe, drób, ryby i orzechy.. Ogranicza natomiast spożycie produktów o wysokiej zawartości soli, cukru i tłuszczu trans, takich jak czerwone mięso i pełnotłusty nabiał.. Taki sposób odżywiania redukuje prawdopodobieństwo nadciśnienia i pozostałych chorób układu sercowo-naczyniowego 9.. Nr 3: Dieta nordycka Warto wspomnieć o diecie nordyckiej, która bazuje na: pełnoziarnistych produktach zbożowych, owocach (jagody, jabłka i gruszki), warzywach (zwłaszcza kapustnych i korzeniowych), tłustych rybach i roślinach strączkowych.. Należy zaznaczyć, że ma ona dużo wspólnego z dietą śródziemnomorską.. Zaleca ona spożywanie oliwy z oliwek.. Dieta nordycka obejmuje natomiast olej rzepakowy.. Ponadto kładzie ona nacisk na produkty, będące źródłem węglowodanów złożonych 10.. Nr 4: Dieta fleksitariańska Dieta fleksitariańska (elastyczny wegetarianizm) zachęca do spożywania większej ilości produktów roślinnych, ale pozwala na okazjonalne jedzenie mięsa, ryb i owoców morza.. Dzięki temu pomaga utrzymać zdrowe nawyki żywieniowe.. Do zalecanych produktów zaliczamy: owoce, warzywa, produkty pełnoziarniste, sery, jogurty, jajka, mleko roślinne, zioła, przyprawy, oleje roślinne, orzechy, fasolę, ciecierzycę, soczewicę 11.. Nr 5: Dieta MIND Warto również zwrócić uwagę na dietę MIND, która zakłada spożywanie minimum dwóch porcji warzyw dziennie, z czego przynajmniej jedna powinna uwzględniać zielone warzywa liściaste.. Zwolennicy zalecają, aby tygodniowy jadłospis zawierał: 2-5 porcji jagód, 5 porcji orzechów, 3 porcje roślin strączkowych, przynajmniej 1 porcję ryb, 2 porcje drobiu.. Dietę Mind należy wzbogacić w oliwę z oliwek, będącą źródłem zdrowych kwasów tłuszczowych 12.

Mówiąc o najzdrowszych dietach na świecie, nie sposób pominąć również najzdrowszych kuchni, które kształtują nasze codzienne nawyki żywieniowe.. Oto lista 5 najzdrowszych kuchni świata według wielu źródeł naukowych.. Nr 1: Hiszpania Kuchnia hiszpańska kładzie nacisk na świeże owoce i warzywa, co wpływa pozytywnie na nasze zdrowie i samopoczucie.. Ważną rolę odgrywa też oliwa z oliwek, bogata w przeciwutleniacze i wielo- i jedno-nienasycone kwasy tłuszczowe.. Ponadto dieta opiera się na roślinach strączkowych, rybach, owocach morza i orzechach.. Z drugiej strony zakłada umiarkowane spożycie mięsa i nabiału.. Hiszpanie czerpią przyjemność z posiłków, w związku z tym spożywają je spokojnym tempie 13 nr 2: Włochy Podstawą kuchni włoskiej są świeże owoce i warzywa, oliwa z oliwek, rośliny strączkowe, pełnoziarniste produkty zbożowe i ryby.. Z drugiej strony zakłada niskie spożycie czerwonego mięsa.. Włosi kładą nacisk na świeżość i jakość produktów.. Wiele potraw wymaga jedynie minimalnej obróbki, co pozwala zachować właściwości odżywcze.. Mimo że kuchnia włoska jest znana z makaronu, należy zaznaczyć, że mieszkańcy spożywają go w umiarkowanych ilościach.. Często przygotowują go z mąki pełnoziarnistej, a także dodają do niego owoce morza, ryby, warzywa, czy drób.. Zupy, sałatki i surówki są podstawą codziennej diety.. Włosi kładą nacisk na małe porcje i uważne jedzenie 14.. Nr 3: Islandia Kraj położony jest na wyspie pochodzenia wulkanicznego na Oceanie Atlantyckim, nic więc dziwnego, że słynie z długiej tradycji spożywania ryb i owoców morza.. Kuchnia opiera się na naturalnych i minimalnie przetworzonych składnikach.. Islandczycy wykorzystują lokalne, sezonowe produkty.. Stosują tradycyjne metody konserwacji żywności, takie jak kiszenie, suszenie, solenie i wędzenie.. Nie wymagają one użycia sztucznych konserwantów.. Jagnięcina jest popularnym mięsem, dostarcza pełnowartościowe białko, minerały i witaminy z grupy B.. Warto również wspomnieć o wysokiej jakości produktach mlecznych, takich jak Skyr 15.. Nr 4: Japonia Ryby i owoce morza to podstawa japońskiej kuchni.. Dużą popularnością cieszą się też różne rodzaje wodorostów – wakame, nori, czy kombu.. Japończycy spożywają dużo produktów fermentowanych, takich jak natto, miso i sos sojowy.. Zamiast smażenia, wolą gotować (na parze i w wodzie), dusić, czy piec.. Warzywa odgrywają ważną rolę w kuchni japońskiej.. Można spożywać je w różnych formach – surowe, gotowane, kiszone.. Japończycy spożywają ryż w umiarkowanych ilościach, a co najważniejsze łączą go z fermentowanymi produktami, warzywami i rybami.. Dzięki temu posiłek jest zbilansowany 16.. Dalsza lektura: Korzyści płynące ze stosowania japońskiej diety Czy sushi jest zdrowe? Jak zrobić sushi? Nr 5: Szwajcaria Przede wszystkim słynie z wysokiej jakości serów i innych produktów mlecznych.. Mięso pochodzi z ekologicznych i zrównoważonych hodowli.. Należy zaznaczyć, że Szwajcarzy jedzą je w umiarkowanej ilości.. Ograniczone spożycie przetworzonej żywności i umiarkowane picie wina przyczyniają się do dobrego stanu zdrowia mieszkańców.. Szwajcarzy regularnie jedzą orzechy, pełnoziarniste produkty zbożowe i nasiona 17.

W rankingu najzdrowszych diet Polska zajmuje dopiero 40 miejsce 18.. Dieta w Polsce zawiera dużą ilość tłuszczów nasyconych i węglowodanów prostych.. W polskiej kuchni używa się sporych ilości soli, nie tylko do doprawiania posiłków, lecz także do konserwacji żywności.. Chociaż w diecie znajdują się warzywa i owoce, zazwyczaj ich spożycie jest niewystarczające.. Tradycyjne posiłki bazują na ziemniakach i mięsie, podczas gdy warzywa stanowią tylko dodatek.. Dieta jest często monotonna, co przyczynia się do niedoboru składników odżywczych.. Coraz więcej Polaków sięga też po żywność wysoko przetworzoną, bogatą w cukry, tłuszcze i sól, a ubogą w witaminy i minerały 19.

Nr 1: Serbia Dieta tradycyjnie obfituje w grilowane mięso, lokalne sery, kiełbaski i chleb, o czym najlepiej świadczy taka potrawa jak pljeskavica (grillowany kotlet z mielonej cielęciny i wołowiny, podawany z cebulą na świeżym chlebie).. Coraz większą popularnością cieszą się też dania gotowe 20.. Nr 2: Argentyna Czerwone mięso odgrywa kluczową rolę w diecie, a znajduje się w nim duża ilość tłuszczów nasyconych.. Kuchnia opiera się na mięsie, pieczywie, ziemniakach i makaronie, z drugiej strony zawiera zbyt mało warzyw, owoców i roślin strączkowych.. Oprócz tego dostarcza niewystarczającą ilość orzechów, ryb i pełnoziarnistych produktów zbożowych.. Taki sposób odżywiania może prowadzić do niedoboru błonnika.. Argentyńczycy lubią jeść mocno solone potrawy, co zwiększa ryzyko nadciśnienia tętniczego, chorób serca i udaru mózgu.. Coraz chętniej sięgają też po żywność wysoko przetworzoną 21.. Nr 3: Meksyk Nie da się ukryć, że meksykańskie potrawy są pyszne, ale dodaje się do nich dużo oleju, smalcu, soli, sera i kwaśnej śmietany.. To sprawia, że nawet jeden posiłek może zaspokoić dzienne zapotrzebowanie na kalorie, tłuszcze nasycone, czy sód 22.. Czytaj więcej: Kuchnia meksykańska – charakterystyka, tradycje i przepisy nr 4: Chiny Chińczycy jedzą coraz mniej produktów zbożowych, podczas gdy rośnie spożycie czerwonego mięsa i żywności przetworzonej.. Wiele potraw jest bogatych w sól, co wynika z użycia sosu ostrygowego, czy sojowego.. Smażenie na głębokim tłuszczu jest popularną techniką przyrządzania posiłków.. Warto również wspomnieć o glutaminianie sodu (MSG), czyli powszechnie stosowanym wzmacniaczu smaku.. Wiele potraw bazuje na białym ryżu lub makaronie pszennym, czyli źródłach słabych jakościowo węglowodanów 23.. Nr 5: Turcja Kuchnia turecka jest bogata w świeże owoce i warzywa, ryby, orzechy i oliwę z oliwek.. Z drugiej strony niektóre aspekty mogą być problematyczne.. Wiele tradycyjnych potraw, takich jak kebab, börek, czy lahmacun, zawierają dużo tłuszczu w postaci masła, czerwonego mięsa i smażonego ciasta.. W niektórych daniach znajduje się dużo soli, co przyczynia się do chorób serca i udaru mózgu.. Turecka kuchnia jest znana z pysznych deserów, takich jak baklava, kadayif i lokum.. Należy jednak pamiętać, że zawierają dużo cukru i tłuszczu 24.

Zdrowa dieta jest zróżnicowana, dzięki czemu dostarcza odpowiednią ilość witamin, minerałów, białka, tłuszczu i węglowodanów.. Obejmuje ona: produkty pełnoziarniste – pieczywo razowe, graham, ryż brązowy, makaron pełnoziarnisty, otręby, komosę ryżową, płatki (owsiane, jaglane, gryczane, jęczmienne, żytnie i orkiszowe), kaszę (jęczmienną, jaglaną i gryczaną), rośliny strączkowe, orzechy.. Z drugiej strony warto ograniczyć spożycie tłuszczów nasyconych, znajdujących się w tłustym mięsie, smalcu, maśle, jajach, serach, śmietanie i podrobach.. Oprócz tego powinniśmy unikać tłuszczów trans, występujących w żywności przetworzonej.. Zamiast tego należy sięgnąć po produkty bogate w kwasy tłuszczowe nienasycone – oliwa z oliwek, awokado, ryby, orzechy, sezam, olej rzepakowy, słonecznikowy, czy sojowy.. Warto wiedzieć: Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca spożywanie przynajmniej 400 g owoców i warzyw dziennie, przy czym warto zachować proporcje ¼ do ¾ 25.. Z drugiej strony, dzienne spożycie soli wynosi maksymalnie 5 g, czyli jedną, płaską łyżeczkę.. Należy jednak pamiętać, że dotyczy to również tej która znajduje się już w produktach spożywczych.. Obecnie zakłada się, że nie dodając soli do żadnego posiłku i tak dostarczamy te 5 g soli w chlebie, nabiale, produktach mięsnych i rybnych, warzywach, itd.. Podobnie jak Hiszpanie i Włosi, powinniśmy wzbogacić dietę o owoce i warzywa sezonowe.. Nie tylko doskonale smakują, lecz także dostarczają moc witamin i minerałów.. Oprócz tego powinniśmy jeść posiłek bez pośpiechu, co sprzyja lepszemu trawieniu.. Warto również brać przykład z Islandczyków, uwzględnijmy w swoim jadłospisie ryby, owoce morza i skyr.. Zrezygnujmy też z żywności wysoko przetworzonej.. Czego możemy nauczyć się od Japończyków? Zwróćmy uwagę na sposób przygotowania posiłków.. Gotowanie, pieczenie i duszenie pozwala zachować smak i właściwości odżywcze produktów.. Jeśli mamy ochotę na alkohol, możemy okazyjnie wypić wino, zwłaszcza czerwone.. Taką zasadę praktykują też Szwajcarzy.

Zastanawiasz się, jak skomponować zbilansowany jadłospis? Aby ułatwić sobie zadanie, zainspiruj się dietą śródziemnomorską.. Śniadanie: owsianka z orzechami i owocami Drugie śniadanie: smoothie ze szpinaku, migdałów, nasion chia, imbiru i gruszki Obiad: grillowana pierś kurczaka z warzywami Podwieczorek: hummus z pieczoną marchewką Kolacja: łosoś pieczony z warzywami i ziołowym pesto.

Nr 1: Dieta RAW Dieta RAW jest uznawana za jedną z najgorszych.. Pomimo dużej ilości owoców, warzyw, kiełków, nasion, ziaren i roślin strączkowej długotrwałe i nieumiejętne stosowanie może przyczynić się do niedożywienia i niedoborów składników odżywczych.. Jeśli już zdecydujemy się na taki sposób odżywiania, powinniśmy się znaleźć pod opieką dietetyka.. Specjalista pomoże nam ułożyć zbilansowane posiłki, dzięki czemu dostarczymy odpowiednią ilość witamin, składników mineralnych, czy białka 26.. Dalsza lektura: Dieta raw naturalna, ale czy zdrowa? Nr 2: Dieta Atkinsa Eksperci odradzają też dietę Atkinsa, zakładającą znaczne ograniczenie węglowodanów.. Z drugiej strony koncentruje się na spożywaniu dużej ilości tłuszczu.. Podobnie jak dieta ketogeniczna powoduje, że organizm wchodzi w stan ketozy i spala tkankę tłuszczową.. Przyczynia się do szybkiej utraty wagi, ale trudno jest ją później utrzymać.. Taki sposób odżywiania zwiększa ryzyko chorób serca, nowotworów, osteoporozy, hipercholesterolemii i problemów z nerkami 27.. Nr 3: Dieta Paleo Dieta Paleo obejmuje owoce, warzywa, chude mięso, ryby, jaja, orzechy i nasiona.. To pokarmy, które nasi przodkowie z epoki paleolitu mogli zdobyć dzięki łowiectwu i zbieractwu.. Nie zawiera natomiast nabiału, roślin strączkowych i zbóż.. Prezentowany sposób odżywianiu sprzyja odchudzaniu i utrzymaniu prawidłowej masy ciała, a także redukuje prawdopodobieństwo chorób układu krążenia 28.. Nr 4: Dieta „cud” Zrezygnujmy też z diety „cud”, która obiecuje szybką utratą wagi, a tak naprawdę naraża nas na niedobory i efekt jojo.. Zamiast tego wypróbujmy jedną ze zdrowych diet, wymienionych powyżej.. Wnioski i podsumowanie Najzdrowsza dieta jest zbilansowana, dzięki czemu dostarcza niezbędne składniki odżywcze.. Obejmuje warzywa i owoce (zwłaszcza sezonowe), drób, nabiał niskotłuszczowy, ryby i owoce morza.. Narody uznawane za najzdrowsze chętnie sięgają po produkty nieprzetworzone.. Jedzenie jest dla nich prawdziwą przyjemnością, dlatego zwracają uwagę na jakość składników.. Celebrują posiłek, dzięki czemu unikają przejedzenia.. Warto też zrezygnować z i smażenia na rzecz gotowania, duszenia i pieczenia.. Aby wprowadzić zdrowe nawyki żywieniowe, warto zmienić nasze podejście do jedzenia.. Bibliografia: Spain Tops Italy as World’s Healthiest Nation While U.. S. Slips. Bloomberg, 24 lutego 2019, [online] https: //www.. bloomberg. Com/news/articles/2019-02-24/spain-tops-italy-as-world-s-healthiest-nation-while-u-s-slips, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ][ ↩ ] Modern Diet and Lifestyle Diseases.. Wellness EQ, [online] https: //wellnesseq.. Net/modern-diet-and-lifestyle-diseases/, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Global Nutrition Report, „Nearly Half the World’s Population Suffers from Poor Nutrition”.. TRT World, 23 listopada 2021, [online] https: //www.. trtworld. Com/life/nearly-half-the-world-s-population-suffers-from-poor-nutrition-51920, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Robles, Lauren.. Bad Eating Habits: When, What, and How Often You Eat Matters.. UC Davis Health, czerwiec 2023, [online] https: //health.. ucdavis. Edu/blog/good-food/bad-eating-habits-when-what-and-how-often-you-eat-matters/2023/06, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Afshin, Ashkan, et al.. Health Effects of Dietary Risks in 195 Countries, 1990–2017: A Systematic Analysis for the Global Burden of Disease Study 2017.. The Lancet, 6 April 2019, [online] https: //www.. thelancet. Com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(19)30500-8/fulltext, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Global, Regional, and National Burden of Cardiovascular Diseases and Risk Factors, 1990–2017: A Systematic Analysis for the Global Burden of Disease Study 2017.. The Lancet, 2 February 2019, [online] https: //www.. thelancet. Com/article/S0140-6736(19)30041-8/fulltext, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Best Diets Overall.. U. S. News & World Report, [online] https: //health.. usnews. Com/best-diet/best-diets-overall, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Mediterranean Diet.. Mayo Clinic, [online] https: //www.. mayoclinic. Org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/in-depth/mediterranean-diet/art-20047801, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] DASH Diet.. Mayo Clinic, [online] https: //www.. mayoclinic. Org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/in-depth/dash-diet/art-20048456, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Nordic Diet: Healthy Fare with an Eco-Friendly Bent.. Harvard Health Blog, 19 listopada 2015, [online] https: //www.. health. harvard. Edu/blog/the-nordic-diet-healthy-fare-with-an-eco-friendly-bent-201511198673, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Derrick, Annie.. What Is the Flexitarian Diet? Cleveland Clinic, [online] https: //health.. clevelandclinic. Org/what-is-the-flexitarian-diet, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Best Diets.. Forbes Health, [online] https: //www.. forbes. Com/health/nutrition/diet/best-diets/, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Vaughn, Erin, et al.. The Role of Diet in the Prevention and Management of Hypertension.. National Center for Biotechnology Information, 2020, [online] https: //www.. ncbi. nlm. nih. Gov/pmc/articles/PMC7915999, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Can I Eat Italian Food and Lose Weight? MedicineNet, [online] https: //www.. medicinenet. com/can_i_eat_italian_food_and_lose_weight/article. Htm, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Vallverdú, Joaquim.. The Role of Diet in Human Health.. ScienceDirect, 2018, [online] https: //www.. sciencedirect. Com/science/article/abs/pii/B9780128094167000068, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Why is the Japanese Diet So Healthy? BBC Good Food, [online] https: //www.. bbcgoodfood. Com/howto/guide/why-japanese-diet-so-healthy, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Swiss Diet: What to Eat in Switzerland.. Expatica , [online] https://www. expatica. Com/ch/lifestyle/food-drink/swiss-diet-803217/, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Polska pod względem zdrowia na 40.. Miejscu w świecie.. TerMedia , [online] https://www. termedia. Pl/mz/Polska-pod-wzgledem-zdrowia-na-40-miejscu-w-swiecie, 33241.. Html, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Vallverdú, Joaquim, et al.. The Role of Diet in Human Health.. PubMed, 2016, [online] https: //pubmed.. ncbi. nlm. nih. Gov/26779852/, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] The Role of Diet in Health Promotion and Disease Prevention.. Alan Revista, 2017, [online] https: //www.. alanrevista. Org/ediciones/2017/suplemento-1/art-7/, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Sullivan, Rachael, et al.. The Role of Sustainable Diets in Public Health.. SpringerLink, 2021, [online] https: //link.. springer. com/article/10. 1007/s11625-021-01087-7, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Mexican Food: Healthy or Unhealthy? WebMD, [online] https: //www.. webmd. Com/diet/ss/slideshow-mexican-food-health, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Gómez-Pinilla, Fernando.. The Interaction of Diet, Exercise, and Gene Expression in Health and Disease.. National Center for Biotechnology Information, 2019, [online] https: //www.. ncbi. nlm. nih. Gov/pmc/articles/PMC7432933/, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Is Turkish Food Healthy? Absolute Istanbul, [online] https: //absoluteistanbul.. Com/is-turkish-food-healthy/, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Healthy Diet.. World Health Organization, [online] https: //www.. who. Int/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Worst Diets: The Unhealthiest Diets of 2024.. Business Insider, 10 stycznia 2024, [online] https: //www.. businessinsider. Com/worst-diets-unhealthy-raw-food-low-carb-dukan-supplement-2024-1?IR=T, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] 5 Diets You Should Absolutely Avoid in 2020.. MPCP , [online] https://www. mpcp. Com/articles/healthy-lifestyle/5-diets-you-should-absolutely-avoid-in-2020/, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ] Paleo Diet.. Mayo Clinic, [online] https: //www.. mayoclinic. Org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/in-depth/paleo-diet/art-20111182, [dostęp: 28.. 11. 2024] [ ↩ ].