1 / 1
1 zdjęcie
541
Nieprawidłowe trawienie laktozy
Katarzyna Mazur
Autor
2026-03-22
Data
4 min. czytania
article.read_time
7
Rozdziały
Nieprawidłowe trawienie laktozy jest problemem globalnym. Ocenia się, że w Polsce dotyka ono 37% populacji. Przyczyną rozwoju nietolerancji jest niedobór enzymu laktazy, który służy do rozkładu cukru mlecznego laktozy. Nieprzetworzony cukier pozostaje w jelicie, co stanowi najczęstszą przyczynę dyskomfortu żołądkowo-jelitowego po spożyciu produktów mlecznych. Czy istnieje sposób radzenia sobie z wykluczeniem mleka i produktów mlecznych z diety?
Przyczyny nietolerancji laktozy
Zrozumienie nietolerancji laktozy tkwi w wiedzy na temat etiologii tego schorzenia. Rozróżnia się całkowity brak laktazy, wtórną niedobór enzymu lub hipolaktazję dorosłych. Alaktazja, wrodzony niedobór laktazy, jest całkowitym brakiem enzymu, chorobą genetyczną. Objawy ze strony przewodu pokarmowego pojawiają się po spożyciu najmniejszych ilości laktozy. Wtórny niedobór laktazy towarzyszy przewlekłym schorzeniom i jest wynikiem uszkodzenia włosów jelitowych. Pojawia się w przebiegu ostrych zakażeń przewodu pokarmowego (np. wirusem Rotavirus), alergii pokarmowej, celiakii, po zażyciu leków, spożyciu alkoholu lub niedożywieniu. Nietolerancja jest odwracalna i zanika wraz z regeneracją błony śluzowej jelit. Ostatni typ to hipolaktazja dorosłych, niedobór laktazy wynikający z stopniowego spadku poziomu laktazy wraz z wiekiem. Aktywność laktazy u dorosłych wynosi około 10% aktywności wyznaczonej w niemowlęctwie.
Jaki jest zespół objawów nietolerancji?
Nieprzetrawiona cukier zostaje wykorzystana przez bakterie występujące w przewodzie pokarmowym. W procesie fermentacji laktozy powstają gazy, takie jak wodór, dwutlenek węgla, metan oraz krótkołańcuchowe kwasy organiczne, np. kwas mlekowy, kwas octowy, kwas propionowy, kwas masłowy. Produkty rozkładu powodują wzdęcia, przekrwienia, bóle brzucha oraz działają drażniąco na przewód pokarmowy, powodując biegunkę. Przedłużony stan może prowadzić do odwodnienia oraz niedożywienia organizmu.
Czy występuje u mnie problem z nietolerancją?
Diagnozowanie nietolerancji opiera się na konsultacji medycznej, obrazie klinicznym oraz bezpośrednim lub pośrednim badaniu diagnostycznym. Test oddechowy na wodór jest najpowszechniej wykorzystywaną metodą diagnozowania. Polega on na podaniu specyficznej ilości laktozy i następnie śledzeniu stężenia wodoru w oddychanym powietrzu. Inne metody obejmują badanie pH kału oraz badanie aktywności laktazy w bioptacie błony śluzowej jelita cienkiego.
Źródła laktózy w pożywieniu
Laktóza, jako cukier mleczny, występuje w mleku i produktach mlecznych oraz jest często dodawana przez producentów do pieczywa, margaryn, szybko gotowych dań, przetwórstwa mięsnego. Należy zwrócić uwagę, że laktóza jest również składnikiem niektórych leków.
Metoda odżywiania – praktyczne wskazówki
Niedobór tolerancji laktozy zależy od stopnia reakcji organizmu na produkty mleczne. Polega ona na ograniczeniu spożywania laktozy lub jej przyjmowaniu w niewielkich ilościach przy jednoczesnym dostarczaniu enzymu w postaci tabletek lub eliminacji produktów zawierających laktozę. Osoby z obniżoną wrażliwością na laktozę mogą spożywać mleko w małych ilościach, w określonych odstępach czasu. Jednorazowe spożycie produktu zawierającego 5–10 g laktozy, takiego jak 100–200 ml jogurtu, nie powinno spowodować od razu uczucia dyskomfortu. Chorzy mogą spożywać produkty mleczne zawierające żywe kultury bakterii, takie jak jogurty czy kefiry. Bakterie produkują laktazę – enzym, który częściowo rozkłada laktozę w przewodzie pokarmowym. Dobrą opcją są sery twarde dojrzewające, takie jak Parmesan czy cheddar, które zawierają niewielkie ilości laktozy. W sprzedaży dostępne są także produkty o obniżonej zawartości laktozy, takie jak mleko bezlaktozowe lub sery bezlaktozowe.
Dieta wykluczająca dla osób z nietolerancją laktozy
Osoby o wysokiej wrażliwości powinny omijać mleko, produkty mleczne oraz tzw. źródła laktozy. Nawet najmniejsze ilości mogą spowodować nieprzyjemne objawy ze strony układu pokarmowego. W następstwie wprowadzenia ograniczeń, osoby chore są narażone na ryzyko wystąpienia niedoborów niektórych składników odżywczych, takich jak wapń, witaminy B1 i B12. Podczas ustalania planu żywieniowego należy uwzględnić produkty, które dostarczą brakujących składników. Źródłem wapnia w diecie osób z nietolerancją są np. napoje sojowe wzbogacone w wapń, mleko kokosowe, tofu, ryby, śledzie, fasola, nasiona, brokuły, jęczmień, figi, płatki owsiane. Należy jednak zaznaczyć, że wchłanialność wapnia z wymienionych produktów jest mniejsza niż z mleka i produktów mlecznych. Źródłem witaminy B2 w diecie osób z nietolerancją są np. napoje sojowe, kasza gryczana, jęczmień, płatki owsiane, rośliny strączkowe, brukselka, szpinak, brokuły. Bogate źródło witaminy B12 stanowią mięso, wątróbka, ryby oraz jaja.
Wpływ poziomu witaminy D na zawartość wapnia w organizmie
Niedobór witaminy D może zakłócić proces wchłaniania wapnia. Oprócz mleka, witamina D występuje w produktach spożywczych takich jak jaja i ryby, ale nie jest wystarczająca jako jedyne źródło. Aby uzyskać odpowiednią ilość witaminy D, wymagana jest ekspozycja na słońce. W szerokościach umiarkowanych 10 do 15 minut ekspozycji na słońce od maja do sierpnia z odsłoniętymi przedramionami i dolnymi częściami nóg (bez filtrów) jest wystarczające. Osoby, które nie są wystawione na słońce, wymagają rocznej suplementacji lub dostarczenia witaminy D od września do końca kwietnia. W przypadku dzieci i młodzieży (1-18 lat) w ilości 600-1000 IU/dzień, dla dorosłych 800-2000 IU/dzień, dla sportowców 1000-2000 IU/dzień. Zalecane jest przeprowadzenie testu poziomu 25-hydroksy-witaminy D we krwi.
