Tłuszcz oblega nas!

Największym ryzykiem związanym z otyłością jest występowanie chorób współwystępujących. Badania prowadzone na blisko 1,8 milionach mężczyzn i kobiet wykazały, że wartości BMI powyżej 30 kg/m² są związane ze znacznym wzrostem umieralności, zwłaszcza z powodu chorób układu krążenia, cukrzycy, chorób sercowo-naczyniowych lub raka jelita grubego. Nadwaga lub otyłość, zwłaszcza otyłość brzuszna, często prowadzi do występowania cukrzycy typu 2, co skraca znacząco długość życia. Otyłość może także prowadzić do występowania stanów zapalnych, które mogą prowadzić do pojawienia się chorób związanych z zespołem metabolicznym. Obciążenie wysokim ciśnieniem krwi jest także bezpośrednio związane z otyłością. Jego przyczynami są rozwój hipowolemii w obiegu krwi oraz wzrost oporu obwodowego w obiegu krwi, co może prowadzić do przerostu lewej komory serca. Osoby z nadwagą są także znacznie bardziej narażone na udar mózgu, niewydolność serca, chorobę wieńcową lub hiperlipidemię, czyli podwyższony poziom cholesterolu we krwi. Badania wykazały również powiązanie nadwagi z występowaniem nowotworów. Osoby otyłe są bardziej narażone na raka jelita grubego, prostaty, macicy lub piersi. Nadmierne obciążenie kości i stawów masą ciała może prowadzić do występowania zwyrodnień. Jest to bolesna dolegliwość, która może prowadzić do trudności w samodzielnym poruszaniu się. Otyłość u kobiet ma negatywny wpływ na ciążę i może prowadzić do poważnych powikłań dla dziecka i matki. Ponadto, nadwaga może prowadzić do problemów ze snem, chronicznego zmęczenia, występowania żylaków lub rozwoju dny moczanowej. Może również zmniejszać odporność na stres i prowadzić do problemów natury psychicznej, w tym napadów złości, kompulsywnego jedzenia lub depresji.

Otyłość uważana jest za najczęściej występującą chorobę metaboliczną. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) informuje, że co roku ponad 2,8 miliona ludzi umiera z powodu nadwagi, co stanowi piątą przyczynę zgonów na świecie. Ta liczba rośnie zarówno wśród zamożnych, jak i uboższych społeczności. Sytuacja nie jest lepsza wśród młodzieży. Zgodnie z danymi z roku 2016, liczba dzieci powyżej 5. roku życia, u których rozpoznano otyłość, wzrosła z 22 milionów (1975 r.) do 124 milionów (2016 r.). W ciągu ostatnich 20 lat w Polsce trzykrotnie wzrosła liczba przedszkolaków i uczniów szkół podstawowych z problemem nadwagi. Specjaliści przewidują, że za 10 lat ponad 70 milionów uczniów szkół podstawowych lub młodszych dzieci będzie miało problem z nadwagą.

Każdy kilogram powyżej zalecanej, prawidłowej masy ciała zwiększa ryzyko poważnych powikłań. Dlatego tak istotne jest ciągłe monitorowanie własnej masy ciała. Najprostszą metodą jest wyliczenie własnego indeksu masy ciała (BMI). Wynik można otrzymać poprzez podzielenie masy ciała (w kilogramach) przez kwadrat wzrostu (podany w metrach) i użycie kalkulatora BMI dostępnego na stronie: https: //www.fabrykasily.pl/bmi. Należy jednak pamiętać, że ten wskaźnik jest ogólny i niestety ma wiele ograniczeń. Podczas oceny budowy ciała i masy ciała warto także zwrócić uwagę na obwód brzucha (WC – waist circumference) i stosunek WHtR, czyli obwód brzucha do wzrostu. Dzięki pomiarom obwodów ciała można sprawdzić, czy w brzuchu nie odkłada się zbyt wysoki poziom tkanki tłuszczowej trzewnej, która jest bardziej niebezpieczna dla organizmu niż tkanka tłuszczowa zlokalizowana w pozostałych częściach ciała. Normy obwodu brzucha (WC) są następujące dla kobiet: powyżej 80 cm – występuje znaczne ryzyko powikłań metabolicznych, powyżej 88 cm – to ryzyko jest już bardzo wysokie. Dla mężczyzn natomiast znaczne ryzyko tych powikłań zaczyna się przy obwodzie brzucha powyżej 94 cm, a wysokie – powyżej 102 cm. Aby pomiar obwodu brzucha był prawidłowy, należy go dokonać w połowie odległości między dolnym brzegiem żeber a górnym brzegiem kości biodrowej. Natomiast stosunek WHtR w klasyfikacji otyłości brzusznej jest podobny w przypadku obydwu płci i wynosi 0,5, co oznacza, że obwód brzucha (WC) nie powinien przekraczać połowy wysokości ciała (Ht/2).

Kiedy waga znacząco przekracza przyjęte normy, jako pierwsze należy rozważyć przejście na bardziej zbilansowaną dietę. Jednak osoby o znacznie zwiększonej wadze powinny konsultować się z lekarzem podstawowym i wykonać podstawowe badania, które umożliwią ocenę stanu zdrowia pacjenta oraz podjęcie ewentualnego leczenia powikłań. Następnym kluczowym krokiem jest wizyta u dietetyka, który po przeprowadzeniu wywiadu z pacjentem, sporządzi optymalny plan żywieniowy oraz porady dotyczące ograniczania nadmiernego spożycia kalorii. Trzecim krokiem jest podjęcie regularnej aktywności fizycznej, najlepiej po uzyskaniu zgody medycznej.